Slot Loevestein: Verbonden met de maatschappij

Slot Loevestein

Poederoijen in de Bommelerwaard. De slingerweg over het Munnikenland is in schril contrast met de overvolle snelweg; het is half negen ’s ochtends en de wereld ontwaakt hier net. Het poederige zonlicht geeft een gouden patine aan het grasland, de plassen en rietkragen. Uit een sloot stappen twee vogelaars met lange telelenzen; ze kijken me verstoord aan. Het slot doemt op en ik sta in een schilderij van Ruysdael, met woeste wolkenpartijen boven een majestueus kasteel. Binnen de poorten wordt de bezoeker welkom geheten door hoefgetrappel uit de speakers; Slot Loevestein. 

Ik word welkom geheten door directeur Ed Dumrese. “Hier ’s ochtends naartoe rijden is nog wel wennen hoor, vanuit Wageningen rijd ik alles gewoon binnendoor. Met de files is er geen doorkomen aan anders””. We praten verder over hoe prachtig het slot erbij ligt. “Het is een fantastische plek om kantoor te houden. Ik ben hier nu vanaf april 2019 aangesteld als directeur, kersvers dus!”

Ed Dumrese
Ed Dumrese voor Slot Loevestein

Hoe kwam u hier terecht?
“Bladerend door de krant viel mijn oog op de vacature voor directeur van Slot Loevestein. Ik was al ruim dertien jaar werkzaam bij Comité 4 & 5 mei en Wageningen45, en daar had ik wel gedaan wat ik wilde doen. Ruim dertien jaar heb ik me met hart en ziel ingezet voor het thema ‘vrijheid’, iets wat me na aan het hart ligt. Ik ben opgegroeid in Duitsland, op de Duits-Duitse grens, tussen oost en west. De educatie in mijn jeugd was doorspekt met verwerking van het oorlogsverleden. Dat heette ‘Geschichtsbewältigung’. Wij waren ons dus van jongs af aan al zeer bewust van de rol van Duitsland in het verleden, maar ook van de waarde van vrijheid. Een moreel ijkpunt was die tijd als het ware, vrijheid en de randvoorwaarden voor hoe we zouden moeten leven en met elkaar omgaan. Dat werd toen geherdefinieerd. In 1991 ging ik studeren in Wageningen, de stad van de Vrijheid hier in Nederland. Inmiddels heeft mijn pad me hiernaartoe geleid. Het museale onderdeel, en het feit dat het hier ook gaat om een slot, een fort, dat zijn elementen die wel geheel nieuw zijn voor me. Al met al vormt het een bijzonder aantrekkelijk geheel.”

Slot Loevestein is een Rijksmuseum. Hoe verbindt u dat met de missie: is een instituut als Slot Loevestein dan niet teveel entertainment?

“Nee, juist niet. De geschiedenis van Loevestein is lang – meer dan 650 jaar – en zeer bewogen. Door zijn geschiedenis is het slot een maatschappelijk knooppunt; in letterlijke zin, want op deze locatie komen regio’s bij elkaar, natuur en water vinden elkaar en het is sinds jaar en dag een strategisch waardevolle locatie, maar ook in figuurlijke zin komen hier verhalen bij elkaar. Slot Loevestein heeft veel verschillende betekenissen gehad, en echt, ze waren allemaal niet even knap. Het begon als een roofridderslot, werd de staatsgevangenis, en speelde als onderdeel van de Oude en Nieuwe Hollandse Waterlinie een belangrijke rol in de verdediging. Het heeft zelfs in beide Wereldoorlogen nog rollen van grote waarde gehad. De bekendste en meest tot de verbeelding sprekende gebeurtenis zal de ontsnapping van Hugo de Groot zijn. Hij zat gevangen op Loevestein en ontsnapte in niets dan zijn ondergoed en kousen in een grote boekenkist. Hij was een wonderkind en was op zijn 17e al jurist. Hij liet zich in zijn leven sterk, zo niet uitsluitend, leiden door zijn morele kompas. En dat morele kompas, dat is vandaag de dag even actueel als toen op dat moment. We hebben het nu goed, oorlog en ellende lijkt een ver-van-mijn-bed-show, maar dat is het niet. In een decennium kan alles anders zijn, en hoe verhouden we ons dan tot elkaar? Daar willen we mee bezig zijn; Loevestein wil bijdragen aan de bewustwording daarvan. Dus de missie van Loevestein is een hele maatschappelijke.”

U kwam nieuw binnen in KBL-land. Heeft u contact met andere kasteelmusea en andersoortige KBL?  

“Jazeker hebben we dat. Daar heeft mijn voorgangster ook al grote stappen in gezet. Het valt me op hoe open en ontvankelijk men is, dat is echt fijn. Loevestein werkt veel samen met andere organisaties en kastelen; het Muiderslot is bijvoorbeeld echt ons ‘zusterslot’. Ze stamt uit dezelfde tijd, had ook een duidelijk strategische rol en zo zijn er nog meer overeenkomsten. Een ander kasteel waar we mee sparren is bijvoorbeeld Kasteel De Haar. Weer heel anders van karakter, maar qua doelstellingen hebben we wat aan elkaar. Loevestein zoekt echt de verbinding, via deelname aan bijvoorbeeld TOP-kastelen, sKBL, de Museumvereniging, HollandDelta, De Nieuwe Waterlinie en de Bommelerwaard. Qua samenwerking valt er nog wel winst te behalen. Ik kom uit de festivalhoek en de belangen-organsiatie VNPF [vereniging Nederlandse Poppodia en festivals] is zeer professioneel van opzet; een geoliede machine. Dat mis ik nog wel eens. Een geweldig netwerk met solide marketingevenementen waarbij men veel doet aan deskundigheidsontwikkeling en aan de ontwikkeling van cultureel ondernemerschap. Daar zie ik kansen. Zoek je de voortgang zelfstandig of onder een koepel? En is dat dan in de vorm van een fusie of intensievere samenwerking? We moeten de openbaarheid, de toegankelijkheid vergroten. En ik denk dat we dat gezamenlijk moeten doen.”

Wat haalt u uit de vriendschap met sKBL en waar kunnen we winst behalen?     

“sKBL is voor mij een verbinder. De bijeenkomsten zijn een geweldige manier om in touch te blijven met het netwerk. sKBL draagt bij aan de lopende discussie en dat vind ik belangrijk. Ze zijn er goed in om die thema’s aan te snijden die er dan toe doen. Het is een bevlogen organisatie, met veel deskundigheid in huis; ik hoop dat de tendens in de kennisontwikkeling dan ook wordt doorgezet. Ik hoop dat ze in de komende jaren nog meer slagkracht krijgen, zodat ze steeds verder kunnen blijven professionaliseren. Het is fijn als ze optreden als belangenbehartiger voor het gehele spectrum van KBL, al zie ik ook wel dat dat uitdagend is. Persoonlijk zie ik ook een toegevoegde waarde in goede datacollectie; hoe krijg je input van je vrienden en hoe zet je die vervolgens in. Kortom, er is nog veel te doen, voor ons allemaal.”

Hoe ziet de toekomst van Slot Loevestein eruit?

“Ik heb net de laatste punten en komma’s in de beleidsnota gezet! We zijn ambitieus en dit willen we zowel op regionaal als op landelijk niveau vormgeven. Allereerst vind ik het belangrijk om Slot Loevestein als rijksmuseum te borgen, die positie is bijzonder waardevol en moet verankerd zijn. We zouden natuurlijk graag een toename zien in het bezoekersaantal en daarbij willen we onze maatschappelijke relevantie onderstrepen. Daarnaast vind ik het belangrijk medewerkers en vrijwilligers te betrekken bij het maken van nieuwe plannen. We gaan nu positie bepalen voor 2020-2030, en daarvoor gaan we met z’n allen om tafel. We hebben zo’n 40 personeelsleden en 90 vrijwilligers. Slot Loevestein moet mijns inziens een eigen niche vervullen. Daarbij willen we zoveel mogelijk samenwerken en daarbij iedereen zoveel mogelijk gunnen. Het is de bedoeling dat de regio profiteert van onze aanwezigheid. We willen de werkgelegenheid vergroten door een aanjager te zijn, een vliegwielfunctie te hebben. En inhoudelijk willen we ons vernieuwen, want we moeten meegaan met de tijd. Dat betekent hervormen, meer aandacht hebben voor toerisme, het verhaal van watermanagement vertellen en over de waterlinies. Wij zoeken de bewust culturele bezoekers, vanuit de EU maar ook internationaal. We mikken niet op de busladingen. We kiezen voor die bezoeker die gedreven door nieuwsgierigheid en leergierigheid de keuze maakt voor Loevestein.”