Provincie Gelderland

De provincie Gelderland ziet historische landgoederen en buitenplaatsen als identiteitsbepalende fenomenen (‘parels’) voor verschillende Gelderse streken. Het gaat met name om de Veluweflanken, de Zuidelijke IJsselvallei en de Graafschap. In het rivierengebied vormen de vele kastelen een waardevolle, aantrekkelijke collectie erfgoed. Het erfgoed is ook belangrijk voor de Gelderse vrijetijdseconomie. Gedeputeerde voor o.a. cultuur en erfgoed is Peter Drenth (CDA).

De waarde van historisch erfgoed

De provincies Gelderland en Utrecht lieten in 2012 de baten onderzoeken van de aanwezigheid van historische landgoederen en buitenplaatsen (‘Instandhouden loont’, Witteveen+Bos, juli 2012). Hun waarde bleek verrassend hoog: als vestigingsplaatsfactor voor wonen en werken en als bijdrage aan de natuur en de vrijetijdseconomie. De eigenaren van de landgoederen en buitenplaatsen bleken echter weinig baat van hun bezit te hebben. Sindsdien steunt de provincie Gelderland de eigenaren via verschillende programma’s.

Programma Ontwikkelen met kwaliteit

Onder het adagium ‘Ontwikkelen met kwaliteit’ maakt de provincie afspraken met landgoedeigenaren over duurzame instandhouding van de landgoederen en de daar voorkomende kwaliteiten. De provincie biedt financiële ondersteuning bij het realiseren van landschapsdoelen. Als er ruimtelijke ontwikkelingen nodig zijn voor het duurzaam voortbestaan van een landgoed als economische eenheid, dan zoekt de provincie samen met de eigenaar naar de mogelijkheden. Eigenaren die hun landgoed willen ontwikkelen, krijgen daartoe de mogelijkheden, mits de ontwikkeling past bij de monumentale kwaliteiten. 

Programma Cultuur & Erfgoed

Landgoederen met monumentale status, voornamelijk beschermde historische buitenplaatsen, hebben een hoge prioriteit. Landgoedeigenaren investeren in instandhouding en ontwikkeling met de hulp van en in partnerschap met de provincie. Het kan dan gaan om restauratie en functieverandering van gebouwen en herstel van tuinen en parken. Maar ook om netwerkvorming en innovatie, zoals energiebesparing, monumentaal groen en de inzet van vrijwilligers.
Historische landgoederen zonder monumentale status kunnen gebruik maken van de landschapsregeling voor de instandhouding van hun groene erfgoed.

Uitbreiding natuurgebieden

Het College van Gedeputeerde Staten bepaalde al in 2015 de toeristische wandel-, fiets- en ruiterroutes op de Veluwe uit te breiden. Andere landgoedeigenaren konden bijdragen aan de verdere groei van het aantal natuurgebieden in de provincie. Steun bij onderhoud en restauratie van cultuurhistorisch vastgoed werd voortgezet.

Gelderland investeert

Volgens de beleidsnota ‘Cultuur en erfgoed 2017-2020’ investeert de provincie pas in restauratie en herbestemming als een monument voldoende economische, intrinsieke en maatschappelijke betekenis heeft of krijgt. Het monument moet daarbij een duurzame bestemming hebben. Bij de uitvoering van restauraties of herbestemmingen werkt de provincie vroegtijdig samen met gemeenten. Dat gebeurt in regiegroepen van overheden, architect en aannemer die de eigenaar ondersteunen.

De provincie stimuleert

Om erfgoedbeheer te verbeteren en onderhoudsachterstanden te voorkomen wil de provincie erfgoedeigenaren zo goed mogelijk informeren. Bijvoorbeeld over aanpassingen in monumenten die tot duurzaamheid leiden. Door voorafgaand aan de restauratie energiescans uit te voeren kunnen tijdens de restauratiewerkzaamheden energiebesparende maatregelen worden getroffen. De besparingen op energiekosten kunnen oplopen tot 50%. Dankzij de lagere exploitatiekosten komen ook meer (herbestemmings)functies binnen bereik.


Onderhoud groen erfgoed

Gelderland ondersteunt duurzaam onderhoud van groen erfgoed. Met hulp van de provincie is er inmiddels een netwerk van landgoedeigenaren actief. Het gaat hen om het uitwisselen van kennis en ervaringen met energiebesparende maatregelen en duurzaam onderhoud van groen erfgoed. Aansprekend voorbeeld is de Landgoedcoöperatie. Opgericht door landgoedeigenaren in de Veluwezoom, samen met zorginstellingen en een onderwijsinstelling. Met de hulp van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt wordt groen erfgoed onderhouden. Zij hebben een veilige plek om zinvol werk te doen en leren een vak. Daarbij gaan de onderhoudskosten van het groen erfgoed omlaag.

Een bloeiend cultuur- en erfgoedklimaat

Historische buitenplaatsen behoren tot de collectie Gelderland, net als de beschermde dorpsgezichten, archeologische monumenten en vestingwerken. De provincie wil met eigenaren, organisaties en andere overheden werken aan het behoud van de kwaliteit ervan.

De provincie acht ook het vertellen en beleven van de Gelderse verhalen van belang voor een bloeiend cultuur- en erfgoedklimaat – zo is in de koersnotitie ‘Beleef het in Gelderland’ beschreven. Zij wil daarom de geschiedenis van Gelderland verankeren in de identiteit van de Gelderse regio’s en ook de maatschappelijke rol van musea versterken. Bovendien faciliteert de provincie cultuureducatie en intensiveert zij de presentatie van collecties beeldende kunst die met Gelderland verbonden zijn.

Samen voor Gelderland

In het coalitieakkoord Samen voor Gelderland 2019-2023 stelt het College van Gedeputeerde Staten actief te willen zijn in de energietransitie via innovatie, energiebesparing, hernieuwbare energie en uitbouw van een energie-infrastructuur. Op het gebied van recreatie en toerisme ligt het accent op de verdere ontwikkeling van Gelderse regio’s. Te intensieve recreatie ten koste van natuurkwaliteit zal worden vermeden.

Wat betreft erfgoed wil men Gelderse musea stimuleren hun organisaties toekomstbestendig te maken en wordt gekeken naar een (her)invoeren van de Gelderse Museumdag. Restaureren, herbestemmen en verduurzamen van monumenten wordt gestimuleerd.  Vanuit het idee, dat landgoederen en bosgebieden de parels van Gelderland zijn, wil men eigenaren meer ruimte geven om te ondernemen, waardoor zij tot beter beheer in staat zijn.