door Otto van Boetzelaer, bestuurslid SKBL Box 3 belasting heeft betrekking op het belasten van vermogen dat privé wordt gehouden of zich bevindt in een transparante NSW bv (Natuurschoonwet). Hierbij wordt uitgegaan van een fictief rendement. Eigen woningen en kunstvoorwerpen zijn vrijgesteld, en ook gerangschikte gronden onder de NSW genieten vaak vrijstelling. Vóór 2017 gold […]

365 dagen zorg vanwege water en droogte op Kastelen & historische Buitenplaatsen In samenwerking met de Vereniging Particulier Historische Buitenplaatsen (VPHB) en het Gilde van Tuinbazen, hield sKBL een flitsenquête onder ca. 250 eigenaren en beheerders van kastelen, historische buitenplaatsen en landgoederen (KBL). Reden is de enorme waterhoeveelheid die vele KBL in de afgelopen tijd […]

01 | Inleiding Ons groen erfgoed staat onder druk. Klimaatverandering en omgevingsfactoren dragen hier aan bij. Het is gebleken dat er beperkt of alleen lokaal inzicht is in de conditie van ons groen erfgoed. Het is de insteek van Erfgoed Deal Kennisprogramma klimaatrobuuste buitenplaatsen om ons groen erfgoed beter in beeld te krijgen, zodat duidelijk […]

Deze biografie schetst de rijke historisch-landschappelijke kenmerken van het gebied Nationaal Park NLDelta / Biesbosch-Haringvliet  Er is onderzoek gedaan naar de ontstaansgeschiedenis van de verschillende deelgebieden, variërend van de benedenloop van de Maas tot de polders, zeearmen en duinen. De Biesbosch-Haringvliet wordt gekenmerkt door een rijke samensmelting van natuur, landschap en cultuur, waarbij menselijke interactie, […]

De Klimaatschadeschatter (KSS) is een innovatieve tool, die is ontworpen om inzicht te bieden in de financiële schade veroorzaakt door klimaatverandering in Nederland. De tool heeft een focus op hitte, droogte, en wateroverlast.  Gebruikers van de Klimaatschadeschatter, zoals gemeenten, waterschappen en provincies, kunnen de tool inzetten om de geschatte kosten van klimaatschade te visualiseren en […]

Verdroging bedreigt landgoederen. In dit webinar wordt ingegaan hoe droogte een bedreiging is voor het groene, rode en blauwe erfgoed op landgoederen.   Ook wordt inegaan op welke manier de gevolgen van droogte tot een minumum kunnen worden beperkt. Daarvoor laat Elyze Storms-Smeets een gebiedsgerichte en actorgerichte erfgoedbenadering zien. In het verleden zijn op landgoederen altijd […]

Published by Jap Sam Books A Collaboration of Delft University of Technology, Province of Gelderland, Gelders Genootschap. In the framework of KaDEr, Innocastle The province of Gelderland (the Netherlands) inherits many castles, country houses and estates. Together they form historic estate landscapes that partially determine the regional landscape character. Climate change and urbanisation have a […]

In Den Dolder ligt buitenplaats Prinsenhoeve. De eigenaar van het landgoed heeft een plan ontwikkeld voor een herinrichting op de buitenplaats. Onderdeel van het plan is het verplaatsen van een bouwvlak. Daarom is voor de herinrichting is een wijziging van het bestemmingsplan noodzakelijk. Om het bestemmingsplan te wijzigingen, moet het plan resulteren in een verhoging […]

Het veranderende weer vraagt om het aanplanten van andere boom- en plantsoorten, die beter bestand zijn tegen droogte, hitte en regen. Ook is het nodig om soorten aan te planten die een grotere bijdrage leveren aan CO-vastlegging. Dit wordt ook wel revitalisering genoemd. Deze factsheets beschrijven voor tien boomsoorten hoe die soorten een belangrijke rol […]

Erfgoed kan een belangrijke rol vervullen in klimaat-adaptatie. Op erfgoedlocaties is al decennia gepionierd op het gebied van klimaatadaptatie. Daarom kan de erfgoedsector besluitvorming en besluitvormers informeren, en belangrijke oplossingen bieden als het gaat om klimaatrobuuste maatregelen. Het artikel geeft een overzicht van relevante wetenschappelijke literatuur en bespreekt meerdere case-study’s. De losse case-study’s zijn ook […]

Proeftuin klimaatbestendige aanpak KBL in Zeisterbos

door Nicolette Buiter, medewerker beleid en planvorming Het Utrechts Landschap

Eén van de onderdelen van het Kennisprogramma klimaatbestendige aanpak KBL is de proeftuin Zeisterbos. Het Utrechts Landschap, de gemeente Zeist, de provincie Utrecht en Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden werken samen aan het klimaatbestendig maken van het Zeisterbos en de daaraan grenzende buitenplaatsen Pavia en Hoog Beek en Royen. Dat is nodig, want de vijvers van de buitenplaatsen dreigen droog te vallen en de bomen in het park hebben het moeilijk.

Allerfraijst Bosch
In het najaar van 1794 beschreef Gale Isaac Gales in zijn reisverslag een wandeling in het Zeisterbos: ( . . . ) zoo ras wij ontbeeten hadden deeden wij eene wandeling van twee uuren in het Bosch van de Buyteplaats Beek en Royen toebehoorende aan den Heer van Muyden van Utrecht en geleegen aan het eynde van het dorp Zeyst. Dat Bosch is allerfraijst met breede laanen en smalle wandeldreeven van eyke, dennen en andere boomen, hier en daar waaren er vijvers gegraven die haar water uit beekjes ontfingen (…).’ (bron: K. Veenland-Heineman, 2009. Een reisje naar Zeist in 1794)

Buitenplaats Pavia in Zeist

Het beschreven gebied maakt tegenwoordig onderdeel uit van de buitenplaatsen Hoog Beek en Royen en het daarnaast gelegen Pavia en van het Zeisterbos. Het gebied trekt na ruim 200 jaar nog steeds veel bezoekers. De buitenplaatsen zijn aangelegd in 1824 (Hoog Beek & Royen) en 1861 (Pavia) en liggen op uitlopers van de zandgronden van de Utrechtse Heuvelrug. Voor de aanleg nam men befaamde landschapsarchitecten in de arm. Johan David Zocher jr. (1791-1870) was betrokken bij de parken van Hoog Beek en Royen. Jan Copijn (1812-1885) ontwierp het park van Pavia. De bestaande, in formele stijl aangelegde parken werden verlandschappelijkt door de aanleg van natuurlijk ogende vijverpartijen, gazons met boomgroepen en solitaire bomen en slingerende wandelpaden. Op bijzondere plekken in het park werden uitzichtpunten gecreëerd en tuinornamenten geplaatst. Soms kregen oude landschapselementen een plaats in de nieuwe aanleg, zoals het Kippenlaantje op Hoog Beek en Royen. Het Kippenlaantje is een laan met eiken die rond 1770 zijn geplant. Het is één van de oudste eikenlanen van Nederland.

Het toegangshek van Hoog Beek en Royen

Droogstaande vijvers al lange tijd een probleem
Vanwege de ligging van deze buitenplaatsen op steenworp afstand van het centrum van Zeist wordt hier ook vandaag de dag nog veelvuldig gewandeld. De landschapselementen uit het reisverslag van Gale Isaac Gales van 1794 zijn nog steeds herkenbaar. Maar er is een bedreiging: klimaatverandering en droogte! Toch blijkt het droogtevraagstuk niet iets van het afgelopen decennium. Uit historische gemeentelijke verslagen blijkt dat ook 100 jaar geleden problemen speelden met droogstaande vijvers! In 1914 heeft men daarom geprobeerd een diepere bron te slaan in de kop van de spreng die de vijvers van de buitenplaatsen voedde. Dit is echter niet gelukt. En in 1956 pleitte een raadslid, via de aanleg van pompen, voor meer water in de spreng om zo het bos een grotere aantrekkelijkheid te geven. Aan deze oproep van het raadslid is toen geen gehoor gegeven. (bron: A. Haartsen et al, 2020, Cultuurhistorisch onderzoek naar de spreng in het Zeisterbos en de vijvers van Pavia, Schoonoord en Hoog Beek en Royen)

Gezicht op de grote vijver met omringende naaldbomen in het Zeisterbos rond 1910 (Beeldbank Het Utrechs Archief)

Verbetering watersysteem Zeisterbossen
Wanneer je nu wandelt door de parken, zie je dat er iets moet gebeuren: het waterpeil in de vijvers staat laag. In de hete zomermaanden dreigt zelfs droogvalling. Bomen hebben het zwaar en sommige legden de afgelopen jaren zelfs het loodje. De belevingswaarde en herkenbaarheid van de spreng, die in het verleden een essentieel onderdeel vormde van de waterpartijen op de buitenplaatsen, is achteruit gegaan. Inzet is nu om het watersysteem in de Zeisterbossen te verbeteren. Eenvoudig is dat niet: het grondwater zit meters dieper dan 200 jaar geleden, toen de parken werden aangelegd. Voor de vijvers werd dit vraagstuk in de 20e eeuw opgelost door er vijverfolie in te leggen. Deze vijvers werden daarna alleen nog door hemelwater gevoed. Vandaag lijkt folie niet meteen de beste oplossing: wie oude foto’s van 1920 heeft gezien, weet dat het zo veel mooier kan! Ook meer (gebiedsvreemd) water inlaten is geen optie: het moet van te grote afstand komen en de kwaliteit is onvoldoende. Grondwater oppompen om de vijvers te vullen biedt evenmin een oplossing: het zou de eeuwenoude bomen alleen maar meer in problemen brengen. De vijvers verkleinen is ook geen optie: de slingerende cultuurhistorische elementen zijn een essentieel onderdeel van de buitenplaatsen. Meer hemelwater aanvoeren en dit langer vasthouden lijkt de sleutel.

Experiment Kippenlaantje
Voor de eiken in het Kippenlaantje zijn we in 2020 al vast met een experiment gestart: Er zijn rondom de bomen een soort kokers geboord van zo’n twintig centimeter doorsnee en anderhalve meter diep. Die gaten zijn gevuld  met een mix van zand, humusrijke grond, en zogenaamde broadleafkorrels die water vasthouden. We kijken of we daarmee de vitaliteit van de bomen een impuls kunnen geven. Dit kunnen we natuurlijk niet bij iedere boom in het Zeisterbos doen, maar de machtige oude eiken verdienen deze kans. Voor de overige bomen en de waterpartijen moet een andere oplossing bedacht worden. Daarom starten we binnenkort met het uitvoeren van een hydrologisch onderzoek. De vijvers staan allemaal met elkaar in verbinding en met de hoger gelegen spreng. Er wordt bepaald wat het optimale waterniveau van de verschillende vijvers moet zijn, waarbij rekening wordt gehouden met zowel de cultuurhistorische eisen van de waterpartijen als met de waterbehoefte van de bomen/het bos. Ook wordt onderzocht of hemelwater afkomstig van omliggende daken en wegen gebruikt kan worden om meer water naar het gebied te krijgen.

Uiteindelijk moet dit leiden tot een pakket aan maatregelen waarmee we het Zeisterbos en de buitenplaatsen toekomstbestendig inrichten. Maatregelen die mogelijk ook op andere locaties tot een verbetering kunnen leiden. Via sKBL delen we de kennis die in dit project wordt opgedaan. De uitvoering in Zeist gaat plaatsvinden in 2021. Het doel is dat men over 100 jaar zich nog steeds herkent in het reisverslag uit 1794!

Scroll naar boven