Park Rusthoff floreert dankzij 150 vrijwilligers

Het is een gezellige drukte in paviljoen het Sassennest in park Rusthoff te Sassenheim. De vaste woensdagmorgenploeg, die wekelijks het historische park in het centrum van deze gemeente onderhoudt, heeft koffiepauze. Ook de vrijwilligers van de schooltuinen en kinderboerderij die deel uitmaken van het park schuiven aan. Leo, vrijwilliger van het eerste uur, weet nog dat er geen paviljoen was en hij zelf zijn koffie moest meenemen. Net als veel andere vrijwilligers is hij al jaren actief in het park. In 2004 heeft de toenmalige gemeente Sassenheim het beheer uitbesteed aan de Stichting Beheer Park Rusthoff, die met de hulp van maar liefst 150 enthousiaste vrijwilligers dit groene erfgoed onderhoudt. Daarmee was Rusthoff het eerste openbare park in Nederland dat op deze manier met vrijwilligers wordt onderhouden.

Park Rusthoff, Sassenheim

Buitenplaats Rusthoff
Park Rusthoff maakt onderdeel uit van ‘Hollands Buiten’, een historisch groen lint van buitenplaatsen en landgoederen tussen Hillegom en Den Haag (https://www.hollandsbuiten.nl/). Het park was ooit onderdeel van de buitenplaats Rusthoff, eigendom van de familie Charbon. Deze uit Zwitserland afkomstige familie kocht in 1791 grond in Sassenheim en liet hier een buitenplaats bouwen. Rond 1835 gaf de familie Charbon de beroemde tuinontwerper Jan David Zocher jr. (1791-1870) de opdracht om het park van de buitenplaats om te vormen naar de landschapsstijl. De familie verkocht in 1871 een deel van haar grond aan de gemeente Sassenheim. In 1917 kocht de gemeente het huis en park. Enkele jaren later werd het huis afgebroken. Van het oorspronkelijke park bleef uiteindelijk een kwart bewaard, ongeveer zes hectare. Na jaren van verwaarlozing kreeg het park vanaf het jaar 2000 een grote opknapbeurt. De stichting Beheer Park Rusthoff nam daarna met een bescheiden gemeentelijke subsidie het beheer van het park voor haar rekening. In de rondwandeling door het park, langs de waterpartij en de fraaie bomen, is de hand van Zocher jr weer goed te herkennen. Verder zijn er in het park ook schooltuinen, een ooievaarseiland met insectvriendelijke beplanting, een kinderboerderij, een heemtuin en paviljoen Het Sassennest te vinden. Ieder onderdeel heeft een eigen beheercommissie met bevlogen vrijwilligers. Bovendien werkt er naast de wekelijkse woensdagploeg een groep van 20 vrijwilligers eenmaal per maand aan het onderhoud van het park.

De Woensdagploeg

‘Een klein tintje groen meegeven’
Eén van die bevlogen vrijwilligers is Hennes Claassen. Geboren tussen de snijbonen en de andijvie, zoals hij het zelf zegt, kreeg Hennes al vroeg belangstelling voor historisch groen. De grote achtertuin van zijn ouderlijk huis grensde aan de 17de-eeuwse buitenplaats Huis Ter Leede in Sassenheim. Hennes koos uiteindelijk voor de zorg, maar zijn groene vingers bleek hij ook in zijn werk met verstandelijk gehandicapten goed te kunnen gebruiken. Sinds hij twintig jaar geleden als hulpvader met zijn dochter meeging, is hij samen met andere vrijwilligers actief betrokken bij de schooltuinen in park Rusthoff. ‘Ik vind het belangrijk om kinderen een klein tintje groen mee te geven, zoals de vogelaar Nico de Haan ooit zei’, aldus Hennes Claassen. Elk kind heeft recht op een jaartje schooltuin. Ieder jaar geven we zo’n 140 kinderen uit groep 6 en 7 spelenderwijs aandacht voor natuur en milieu, gezondheid en voeding mee. Een half jaar lang komen deze kinderen onder schooltijd voor deze buitenles naar het park. Er is aandacht voor kruiden, bijen, voeding, natuur, milieu en klimaat en we maken samen soep uit eigen tuin.’

Oog voor historische aspecten
‘Het onderhoud van een historisch park vergt specifieke aandacht. Standaard onderhoud volstaat niet. Er moet daarom oog zijn voor historische aspecten’, vertelt Hennes. Dat is de reden dat hij met succes heeft gepleit voor aansluiting van de Stichting Beheer Park Rusthoff bij de erfgoedtafel Landgoederenzone Hollands Buiten. Deze erfgoedtafel is een netwerk van belanghebbenden, dat op initiatief van de provincie Zuid-Holland tot stand is gekomen. ‘Op die manier blijf je goed op de hoogte. Bovendien kun je ook zelf zaken aandragen, bijvoorbeeld parken of moestuinen die nog niet in beeld zijn.’

Vrijwillige leifruitploeg
Behalve in park Rusthoff is Hennes ook actief als vrijwilliger op buitenplaats Berbice in Voorschoten. Hier kan hij zijn passie voor leifruit snoeien kwijt. Berbice was ooit de buitenplaats van de rijke lakenhandelaar Pieter de la Court van der Voort (1664-1739). Op Berbice experimenteerde De la Court met de kweek van leifruit tegen verschillende soorten fruitmuren. Een deel van deze muren is bewaard gebleven en wordt gerestaureerd. Het leifruit wordt weer teruggebracht in de tuin. Hennes heeft het leifruit snoeien geleerd van ‘meestersnoeier’ Jan Freriks, die tot op hoge leeftijd cursussen heeft gegeven om deze bijna vergeten kennis over te dragen op jongere generaties. Om ervoor te zorgen dat ‘het niet instort, als je er niet meer bent’, heeft Hennes op Berbice een groep vrijwilligers verzameld. Hennes heeft op zijn beurt deze vrijwilligers een cursus leifruit snoeien gegeven. De groep onderhoudt nu onder leiding van Hennes het leifruit op Berbice.

Leifruit op Bijdorp

Vergeten moestuin
‘De groep was zo enthousiast dat zij wel meer leifruit wilde snoeien. Inmiddels onderhouden we nu ook het leifruit op buitengoed Dorrepaal in Leidschendam en op de voormalige zeventiende-eeuwse hofstede Bijdorp in Voorschoten.’ Aan het eind van de negentiende eeuw werd hofstede Bijdorp in gebruik genomen als klooster. Vandaag de dag is het een verzorgingshuis voor hoogbejaarde zusters. Op Bijdorp deed Hennes een mooie ontdekking. ‘Er bleek daar een fantastische, historische productietuin te zijn, die nog steeds functioneert. De bewoners eten nog elke dag uit de tuin.’

Verbinding zoeken
Terug naar park Rusthoff, waar de woensdagmorgenploeg klaar staat om weer aan het werk te gaan. Wat zorgt ervoor dat deze en al die andere vrijwilligers iedere keer weer terugkomen? Hoe houd je vrijwilligers vast? Hennes, die eveneens voorzitter is van het Gilde van Tuinbazen en ook door die functie weet hoe belangrijk vrijwilligers zijn voor het onderhoud van historisch groen: ‘Je hebt een verbindende figuur nodig. Iemand die weet wat er leeft bij de vrijwilligers. Het behouden van een groep vrijwilligers vraagt veel. Daar wordt wel eens te gemakkelijk over gedacht. Je moet voortdurend de verbinding zoeken en houden’. Het is duidelijk dat dit in park Rusthoff lukt. Eén van de vrijwilligers zegt het treffend, met een knipoog: ‘Het moet niet op werk gaan lijken’. Hij trekt zijn handschoenen aan, pakt een kruiwagen en gaat weer met plezier aan de slag.

Lenneke Berkhout, november 2019