Paddenstoelentijd: wandelen op Sonsbeek

Eekhoorntjesbrood op Rosendael

Voedsel en landgoederen gaan hand in hand. Landgoederen waren voor een groot deel zelfvoorzienend en de landopbrengsten maar ook de wildbaan en visserij lieten het landgoed renderen. Vaak vervulden deze landgoederen een pioniersrol doordat er nieuwe gewassen werden getest, teeltmanieren werden verbeterd en met verstand werd geboerd. Feitelijk waren tal van landgoederen broedplaatsen voor vernieuwing. Minder bekend is dat er vanaf de 17de eeuw ook paddenstoelen werden verzameld, geoogst en verkocht. Daarnaast zijn paddenstoelen goede indicatoren van de bodemconditie. De paddenstoel speelt dus al lang een rol op KBL.  

Mysterieuze zwammen
Na een periode van vochtig weer, worden de bermen, oude lanen en velden bevolkt door allerhande hoedjes. Grote witte bollen op de velden, stereotiepe rode met witte stippen op een mosbed of vreemde geschubde gevallen aan de voet van oude eiken. Prachtig! Maar Nederlanders zijn efficiënte consumenten geworden; we halen onze boodschappen in een winkel, en eetbare paddenstoelen, dat zijn champignons, oesterzwammen of shiitakes en die staan in een plastic bakje onder de bosjes kruiden in het koelvak. De teneur is dat de paddenstoelen in het bos vreselijk dodelijke gewassen zijn. Mycofoob zijn we geworden. En dat terwijl onze oosterburen in Duitsland en Polen een mandje meenemen wanneer ze gaan wandelen in het bos, want daar is wildplukken doodnormaal.

Paddenstoelen zijn omgeven door geheimzinnigheid. Waar ze in de oudheid als godenspijs werden gezien, werd men in de middeleeuwen een beetje huiverig voor paddenstoelen. Die connotatie bestaat nog steeds. Heksenboter, duivelsei en satansboleet; allemaal benamingen van paddenstoelen en allemaal namen die aangeven dat het zaakje niet te vertrouwen is. En dat is ook niet zo gek; uit een duivelsei groeit binnen een dag een grote stinkzam, en dat lijkt toch echt wel op tovenarij. En dan nog het feit dat je je lelijk kunt vergissen; gooi een groene knolamaniet door de ragout, en je vertelt het niet na.. Maar desalniettemin is de slechte reputatie van de paddenstoel onterecht. Tegenwoordig zijn er juist diverse initiatieven die willen laten zien dat de paddenstoel een bijzonder en waardevol gewas is, en hoe we daar mee om kunnen gaan. Ik ging daarvoor mee met een paddenstoelenwandeling. Het resultaat? Een frisse neus en een hoop nieuwe kennis.

Wildplukker Edwin Florès

Paddenstoelentocht

Op een warme junidag wandelen wij met onze gids Edwin Florès bij Arnhem door Park Zypendaal en Park Sonsbeek.Hij is Wildplukker en werkt samen met tal van gerenommeerde restaurants, die hij dagelijks voorziet van een brede variatie aan paddenstoelen, wilde kruiden en planten. De bossen en velden zijn zijn supermarkt, en Park Sonsbeek is in die zin zijn buurtsuper. Hij woont al ruim 30 jaar in Arnhem en is al van jongs af aan bezig met voedsel verzamelen uit de natuur. Als kind nam zijn moeder hem mee uit wandelen, en leerde hem alles over de eetbare natuur.

Na een glansrijke carrière te hebben gehad als salesmanager NL voor een groot uitzendbureau, gooide hij het roer om. Hij verdiepte zich steeds meer in paddenstoelen en wilde graag het bos bij de mensen thuis brengen. Na verloop van tijd draaide hij dit principe om; niet meer bos in huis, maar meer naar het bos! Bewustwording van de natuur en kennis krijgen over alles wat er groeit en bloeit, dat heeft Edwin tot de hoofdmoot van zijn bezigheden gemaakt.

Tijdens de wandeling lopen we door een oude beukenlaan. De bermen liggen vol blad, maar hier en daar steekt een hoedje boven het blad uit. “Kijk, dit is de bruine, slanke amaniet. Die is eetbaar,” vertelt hij terwijl hij de paddenstoel afsnijdt en in zijn mand legt. Verderop vinden we eekhoorntjesbrood en rodekoolzwammen. Op de vraag waarom er in landgoederen en parktuinen veel paddenstoelen groeien, antwoord hij: “Landgoederen liggen vaak op zandruggen of uitlopers daarvan. De grond is er vrij schraal. Dat creëert – in relatie met specifieke boomsoorten – een ideale biotoop voor paddenstoelen. De lanen zijn bezet met oude beuken en eiken en daar gedijen bepaalde soorten paddenstoelen goed. Gemengd bos met 30 tot 50 jaar oude loof- en dennenbomen is een voorwaarde voor bijvoorbeeld eekhoorntjesbrood. Vaak is ook het beheer van parktuinen en landgoederen afgestemd op het bewaren van paddenstoelensoorten. Dat betekent een aangepast maaibeleid en zorg voor schrale bermen. Lanen en bermen zijn überhaupt van grote betekenis voor paddenstoelen.
Kijk, dit is een cantharel. Die vonden we jaren geleden in groten getale, nu alleen nog maar in kleine aantallen. Maar, het worden er alweer meer, het dieptepunt is geweest. Zo’n cantharel, dat is een teken dat het een – voor paddenstoelen – waardevolle berm betreft. Zo heeft elke paddenstoelensoort zijn eigen voorkeur. Sommige soorten paddenstoelen houden van losse, omgewoelde aarde. Inktzwammen bijvoorbeeld. En eikhazen groeien doorgaans op dezelfde plek, tussen de wortels van oude, monumentale eiken.”

Als we verder lopen, komen we in een deel vol enorme beuken. We pauzeren bij dood opstaand hout. “Hier zie je welk effect paddenstoelen kunnen hebben op bomen. Een zieke boom is daar kwetsbaar voor. De schimmels hollen de boom uit en vermolmen de structuur. Zo kunnen spechten er lekker in pikken. Het is dus van belang dat zulke stammen blijven staan om zwammen een kans te geven. Zo’n dode stam is voor oesterzwammen geschikt. Er zijn meerdere soorten en in ieder seizoen groeit er wel eentje. Op KBL vind je dit soort stammen ook, dit past vaak in hun beheerstrategie.”  

Zelf wildplukken
Hoe te beginnen met paddenstoelen zoeken? Edwin vertelt: “Mensen beginnen vaak omgekeerd. Eerst kopen ze een gids en gaan dan het bos in. Daar onderzoeken zij wat ze vinden. Dan ben je lang bezig, want je weet nog weinig en het kan bovendien van alles zijn. Begin dus andersom en beperk je tot enige soorten. In mijn Het Paddenstoelenboek beschrijf ik een aantal soorten die foolproof zijn. Als je die leidraad volgt, kan men zich niet vergissen. Kijk in welke omgeving je bent. Wat is het seizoen en wat zijn de omstandigheden? Als het bijvoorbeeld net zomert in een gemengd bos en het heeft enige tijd geregend, zoek dan naar boleten. Je zult zien dat je vindt wat je zoekt”.

Edwin Florès verzorgt met zijn bedrijf Casa Foresta gedurende het hele jaar workshops, wandelingen en natuurreizen naar het buitenland. Ook organiseert Geldersch Landschap & Kasteelen een paddenstoelenwandeling voor jong en oud op zondag 13 oktober, volg deze link voor meer informatie.