Oude huizen en hun archieven

door Carla van Beers, moderator van de website familiearchieven.nl

In de loop van de twintigste eeuw zijn veel oude huis- en familiearchieven overgebracht naar archief- en erfgoedinstellingen, waar ze dankzij de aanwezige expertise en professionele opslagruimte veilig bewaard kunnen blijven. Als moderator van de website familiearchieven.nl heb ik gezien dat het voor families met een eigentijds huis-tuin-en-keukenarchief vaak erg lastig is om een opvolger te vinden. Wanneer niemand zich er over wil ontfermen, proberen ze toegang te krijgen tot de bewaardepots van de nationale of regionale archiefinstellingen. De kans dat het lukt is erg klein. Het gevolg is dat veel alledaags erfgoed verloren gaat. Gelukkig kunnen antiquariaten, verzamelaars, historische verenigingen en kringloopwinkels hiervan nog iets terug brengen.

Voor het schrijven van de handleiding ‘Zo Orden je het Familiearchief’ was ik op zoek naar informatie over de oorsprong van familiearchieven en ging ik kijken in het archief van kasteel Twickel. Qua omvang en inhoud is het archief van een oud kasteel niet te vergelijken met de moderne familiearchieven die eind 19de of in de 20ste eeuw gevormd zijn. De inhoud en achtergrond is anders, maar de gedachte blijft hetzelfde: de nazaten bewaren en ordenen het roerend erfgoed dat hen door de erflaters is toevertrouwd. Dat vereist de nodige zorg en het goed om kunnen gaan met de problematiek die daarbij komt kijken. Bij Kasteel Twickel is de kennis en de opslag van het archief intern goed geregeld. De eigenaren van kasteel Twickel beheren het archief zelf en dat maakt het huis en het landgoed speciaal. De perkamenten en papieren documenten brengen zoveel waardevolle geschiedenis met zich mee. Het was een mooi en inspirerend bezoek.

Document uit het huisarchief van Prattenburg ©familielandgoed Prattenburg

Ik ben op zoek naar meer voorbeelden van huizen in Nederland die het archief in eigen beheer bewaren. Deze zomer bezocht ik Huis Prattenburg in Rhenen, waar het eeuwenoude familie- en huisarchief van familie Van Asch van Wijck bewaard wordt. Archivaris Charlotte Schuitemaker gaf me uitleg over het digitaliseringsproces van de documenten, die in 2023 grotendeels ontsloten worden. De originele stukken blijven in de archiefkasten op het landgoed opgeborgen, maar de digitale versie zal voor belangstellenden online ontsloten worden.

Document uit het huisarchief van Prattenburg ©familielandgoed Prattenburg


Beetje bij beetje ontdek ik steeds meer huizen in Nederland met een archief in particulier bezit.  Maar er bestaat geen actuele lijst meer. Vanaf 1964 hield het Centraal Register voor Particuliere Archieven een een kaartenbak met namen en adressen bij. Dit register bevindt zich nog steeds in het Nationaal Archief in Den Haag, maar is sinds de jaren ‘80-‘90 niet meer bijgehouden. Daarom wil ik graag een actuele lijst maken en deze plaatsen in de rubriek “Wie bewaart wat, wij berichten erover” op http://www.familiearchieven.nl/collectienederland.html

Kent u of heeft u een huis met een groot of klein archief? Mail dan naar info@familiearchieven.nl. Ik hoor het graag.