Neem de tijd als bondgenoot

Vrijwilligers op Kasteel Borgharen

Het ten noorden van Maastricht gelegen Kasteel Borgharen dankt zijn naam aan de familie Van Haren, de eigenaren van het eerste kasteel op deze plek. In de loop van de eeuwen is het kasteel vererfd, verkocht en meermalen verwoest. Het huidige kasteel bevat nog de oorspronkelijke woontoren, maar werd steeds weer uitgebreid. Aan het einde van de 18de eeuw werd Borgharen verbouwd tot een woonkasteel. Weer later, na 1975, zijn er appartementen in het kasteel gemaakt, was er in de kelder een muziekstudio gevestigd en in 1966 vond er zelfs een Provo-concilie plaats. Vanaf 2005 was het kasteel zo goed als onbewoonbaar. Het verval had toegeslagen en de tuin verwilderde. Toen de huidige eigenaar – Ronny Bessems – het kasteel in 2013 kocht, begon hij dan ook aan een monsterklus. Samen met een groep enthousiaste en volhardende vrijwilligers zet hij de ene stap na de andere en is de reactie van de omgeving inmiddels opgeschoven van “Onbegonnen werk!” naar “Goed bezig!”

Zo was het in 2013

De vrijwilligers
Vanaf de start in 2014 tot nu toe besteedden de circa 25 vrijwilligers al 19.000 uren werk in het project. Iedere zaterdag van 10.00 – 16.00 uur zijn de meesten van hen op Borgharen te vinden – sommigen komen zelfs elke dag. Het is een hechte en enthousiaste groep die hard werkt en meedenkt. Veel discussie over de aanpak, iedereen weet hoe het moet en soms heeft niemand gelijk. Alles bij elkaar is dit dus een leerzaam proces! Naar verwachting neemt de hele restauratie zo’n 10 à 15 jaar in beslag. Als het herstel en inrichting klaar zijn, krijgt Borgharen een museale functie.

.

Eerst is de tuin aangepakt, zodat het kasteel weer zichtbaar en toegankelijk is. ‘Noonk’ Leon geniet van het resultaat.

Slopen, slopen, slopen
Het kasteel wordt teruggebracht naar de situatie van rond 1800. Voordat er iets kan worden opgebouwd, moet er veel gesloopt worden. In teamverband hebben de vrijwilligers 35 appartementen met 35 badkamers en 35 keukens gesloopt en stapels radiatoren, duizenden met de hand getrokken nietjes, 10 ton oud ijzer en bergen hout weggewerkt! Zo reden er al 200 volle aanhangers met puin naar het milieuplein. Er was zo verschrikkelijk veel hout te verstouwen, dat dit voor een deel is verbrand onder leiding van de ‘hoofdstoker’ Noonk Leon. Soms werden vuren groter dan wenselijk en was er bijna aanleiding voor de brandweer om in te grijpen.

.

Kademuren
Op dit moment worden de kademuren onder handen genomen. Het herstel zal twee tot drie jaar in beslag nemen. 900 meter muur, variërend van slecht tot zeer slecht. Er zijn al 10.000den stenen door de vrijwilligers schoongemaakt om opnieuw te gebruiken.

.

Eens een kasteel, altijd een kasteel
Wie eenmaal – veelal in zijn jeugd – in contact komt met een kasteel, blijft daardoor een leven lang gefascineerd. Het gaat als het ware in je bloed zitten. Dit geldt zeker ook voor de vrijwilligers van Borgharen.

Ronny zelf, de eigenaar en hoofd-vrijwilliger, woonde als kind tegenover kasteel Borgharen en droomde er al vroeg van om op het kasteel te wonen. Toen de mogelijkheid zich voordeed om de kasteelhoeve te kopen, aarzelde hij geen moment. Daarna kwam het kasteel erbij waarmee hij zich heel wat op de hals haalde. Toch is hij onverminderd enthousiast en succesvol.

‘Noonk’ Leon, de oom van Ronny, woonde ook naast het kasteel. Hij is vanaf het begin al een trouwe, permanente helper. Voor hem is dit ook een beetje ‘zijn’ kasteel.

En dan is er Ronald, die bij een ander kasteel in de buurt als vrijwilliger werkte, maar door allerlei lastige verwikkelingen ‘gevlucht’ is naar Borgharen, waar het hem wél bevalt.

Of Jan, die via een collega gevraagd werd om een houtbewerkingsklusje te doen in de kamer van de barones, omdat hij dat wel goed kon. Hij is nooit meer weggegaan en is bijna dagelijks van de partij. Vroeger speelde hij graag bij Kasteel Hoensbroek en kwam dus als kind ook in contact met een kasteel: “Dat blijft trekken”.

Andere Jan liep eens toevallig langs toen er bomen uit de gracht gevist werden. Zijn vrouw vond dat hij maar even een handje moest helpen. Hij liep hierbij een nat pak op, maar is vervolgens wel gebleven!

Peter is voorzitter van de stichting en heeft rond 1980 een paar jaar in een appartement in het kasteel gewoond. Toen er een oproep kwam voor vrijwilligers, pakte hij die gelegenheid aan om weer eens een kijkje te nemen. Ook hij is nooit meer weggegaan. Naast voorzitter en medewerker aan alle klussen, is hij de historicus van de groep en geeft de rondleidingen. De restauratie van de glas-in-loodramen kan hij ook op zijn conto schrijven.
.

De vrijwilligers van Borgharen zijn blijvertjes. Eenmaal binnen de muren is er snel een band met de groep. Interessante uitstapjes maken het extra leuk, en tussen de bedrijven door vinden er bijzondere evenementen plaats op en rond ‘hun’ kasteel: open dagen, TV-opnames of bijzondere bezoekers. Terecht heeft Borgharen in 2018 de inspiratieprijs van het Prins Bernhard Cultuurfonds gekregen. De vrijwilligers hebben een lange adem. Niet alles kan in een keer klaar zijn. “We doen vandaag wat vandaag kan en elk klein succes wordt gevierd. Neem de tijd als je bondgenoot”.

Samen successen vieren

Zie ook de documentaire uit 2018  

Meer informatie en veel foto’s zijn te vinden op de website van kasteel Borgharen

Kasteel Borgharen maakt deel uit van Buitengoed Geul & Maas