door Otto van Boetzelaer, bestuurslid SKBL Box 3 belasting heeft betrekking op het belasten van vermogen dat privé wordt gehouden of zich bevindt in een transparante NSW bv (Natuurschoonwet). Hierbij wordt uitgegaan van een fictief rendement. Eigen woningen en kunstvoorwerpen zijn vrijgesteld, en ook gerangschikte gronden onder de NSW genieten vaak vrijstelling. Vóór 2017 gold […]

365 dagen zorg vanwege water en droogte op Kastelen & historische Buitenplaatsen In samenwerking met de Vereniging Particulier Historische Buitenplaatsen (VPHB) en het Gilde van Tuinbazen, hield sKBL een flitsenquête onder ca. 250 eigenaren en beheerders van kastelen, historische buitenplaatsen en landgoederen (KBL). Reden is de enorme waterhoeveelheid die vele KBL in de afgelopen tijd […]

01 | Inleiding Ons groen erfgoed staat onder druk. Klimaatverandering en omgevingsfactoren dragen hier aan bij. Het is gebleken dat er beperkt of alleen lokaal inzicht is in de conditie van ons groen erfgoed. Het is de insteek van Erfgoed Deal Kennisprogramma klimaatrobuuste buitenplaatsen om ons groen erfgoed beter in beeld te krijgen, zodat duidelijk […]

Deze biografie schetst de rijke historisch-landschappelijke kenmerken van het gebied Nationaal Park NLDelta / Biesbosch-Haringvliet  Er is onderzoek gedaan naar de ontstaansgeschiedenis van de verschillende deelgebieden, variërend van de benedenloop van de Maas tot de polders, zeearmen en duinen. De Biesbosch-Haringvliet wordt gekenmerkt door een rijke samensmelting van natuur, landschap en cultuur, waarbij menselijke interactie, […]

De Klimaatschadeschatter (KSS) is een innovatieve tool, die is ontworpen om inzicht te bieden in de financiële schade veroorzaakt door klimaatverandering in Nederland. De tool heeft een focus op hitte, droogte, en wateroverlast.  Gebruikers van de Klimaatschadeschatter, zoals gemeenten, waterschappen en provincies, kunnen de tool inzetten om de geschatte kosten van klimaatschade te visualiseren en […]

Verdroging bedreigt landgoederen. In dit webinar wordt ingegaan hoe droogte een bedreiging is voor het groene, rode en blauwe erfgoed op landgoederen.   Ook wordt inegaan op welke manier de gevolgen van droogte tot een minumum kunnen worden beperkt. Daarvoor laat Elyze Storms-Smeets een gebiedsgerichte en actorgerichte erfgoedbenadering zien. In het verleden zijn op landgoederen altijd […]

Published by Jap Sam Books A Collaboration of Delft University of Technology, Province of Gelderland, Gelders Genootschap. In the framework of KaDEr, Innocastle The province of Gelderland (the Netherlands) inherits many castles, country houses and estates. Together they form historic estate landscapes that partially determine the regional landscape character. Climate change and urbanisation have a […]

In Den Dolder ligt buitenplaats Prinsenhoeve. De eigenaar van het landgoed heeft een plan ontwikkeld voor een herinrichting op de buitenplaats. Onderdeel van het plan is het verplaatsen van een bouwvlak. Daarom is voor de herinrichting is een wijziging van het bestemmingsplan noodzakelijk. Om het bestemmingsplan te wijzigingen, moet het plan resulteren in een verhoging […]

Het veranderende weer vraagt om het aanplanten van andere boom- en plantsoorten, die beter bestand zijn tegen droogte, hitte en regen. Ook is het nodig om soorten aan te planten die een grotere bijdrage leveren aan CO-vastlegging. Dit wordt ook wel revitalisering genoemd. Deze factsheets beschrijven voor tien boomsoorten hoe die soorten een belangrijke rol […]

Erfgoed kan een belangrijke rol vervullen in klimaat-adaptatie. Op erfgoedlocaties is al decennia gepionierd op het gebied van klimaatadaptatie. Daarom kan de erfgoedsector besluitvorming en besluitvormers informeren, en belangrijke oplossingen bieden als het gaat om klimaatrobuuste maatregelen. Het artikel geeft een overzicht van relevante wetenschappelijke literatuur en bespreekt meerdere case-study’s. De losse case-study’s zijn ook […]

Klimaatadaptatie is geen nieuw, maar juist een eeuwenoud fenomeen

Door Michiel Bakx

Een aangenaam microklimaat is belangrijk voor het creëren van buitenruimtes waar mensen graag verblijven. Echter, in steden zijn hittestress en windoverlast een veelvoorkomend probleem. Daarbij komt dat klimaatverandering de kans op hittestress vergroot en de behoefte aan klimaatadaptatie verder toeneemt. Tegelijkertijd is klimaatadaptatie geen nieuw, maar juist een eeuwenoud fenomeen. Daarom kan er geleerd worden van klimaatadaptieve maatregelen die eeuwenlang genomen werden in tuinen en parken van kastelen, buitenplaatsen en landgoederen (KBL).

Voor mijn afstudeeronderzoek Landschapsarchitectuur aan de Wageningen Universiteit heb ik in kaart gebracht welke groene historische landschapselementen bewust werden toegepast om het microklimaat te veraangenamen. Het gaat om bomenlanen, berceaus, leilindes, (wind)hagen, groene gevels, etagelindes en treurbomen (figuur 1). Voor deze elementen heb ik onderzocht hoe deze gebruikt kunnen worden om het microklimaat in winkelstraten te optimaliseren. De resultaten van mijn onderzoek verbreden het scala aan klimaatadaptieve maatregelen en tonen aan dat het bestuderen van eeuwenoude kennis over tuinen en parken van KBL van waarde is voor het omgaan met hedendaagse ruimtelijke problemen.

Windhagen
Windhagen zijn lineaire landschapselementen die bestaan uit zowel boom- als struiksoorten. Ze kunnen een aanzienlijke hoogte bereiken en worden door snoeiwerkzaamheden gevormd tot dichte hagen. De aanleg van een windhaag was gebruikelijk op buitenplaatsen en landgoederen, in ieder geval aan de noord- en westzijde van de tuin. De Leidse tuinenkenner Pieter de la Court van der Voort stelde in zijn traktaat Byzondere aenmerkingen over het aenleggen van pragtige en gemeene landhuizen, lusthoven, plantagien en aenklevende cieraeden (1737) dat landgoedeigenaren bij het aanleggen van een nieuwe buitenplaats allereerst een windhaag dienden aan te leggen: ‘Het eerste daer voor men, na zodanigen verkregen grond, moet bezorgt zyn, is dat men eene goede buitenmanteling aenlegt om luuwte te verkrygen, zonder welke geen vrugten nog moeskruiden te teelen zyn, ook is zodanige beschutting voor Buiten-huizen van de uiterste nootzakelykheid, vermids ze anders in ’t kort bouwvallig en onbewoonbaer zouden werden’.

Volgens de van geboorte Duitse hovenier Johann Hermann Knoop waren els, linde en wilg de meest geschikte soorten voor het aanleggen van een windhaag. In Beschrijving van plantagie-gewassen (1790) adviseerde Knoop hoe men een dergelijke windhaag aan hoorde te leggen: ‘Wat aanbetreft de Bomen die men tot mantelinge en windbrekinge plant, hier mede word bij de Plantinge op geen of niet zo veel cieraad gezien, als wel op de nuttigheid; men plant dezelve doorgaans op de buitenkant van de Tuinen, en inzonderheid na de Noord- en West-kanten, als van welke kanten men by ons de meeste koude Winden ontfangt, en men stelt ze doorgaans wat digt, namelyk op 4 à 5 Voeten distantie in de Rey, min of meer, naar maate de Bomen in haar zoort sterker of min sterker uitkroonen, op dat dus de Takken te eer [eerder] aan malkander zouden sluiten, en haare uitwerking doen’.

Bomenlanen
Bomenlanen zijn rijen van bomen die aan weerszijden van een weg of pad met een vaste plantafstand worden aangeplant. De populariteit van deze landschapselementen op KBL nam een toevlucht gedurende de Barok. De bomenlanen straalden welvaart uit, dienden voor de jacht, leverden hout op én hadden een zonwerende functie. Knoop beschreef de linde als meest geschikte soort hiervoor: ‘Op veel plaatzen vind men Linde-bomen […] om zig daar in by de warme Zomer-dagen te vermaken, wordende de schaduwe van deze Boom ook voor de gezondste gehouden; en de vermakelykheid en aangename schaduwe van deze boom’. Een voorbeeld van een lindelaan die waarschijnlijk vernoemd is naar haar zonwerende functie is de parasollaan op landgoed Elswout.

Overzicht historische landschapselementen

Berceaus
Berceaus zijn groene tunnels die worden aangelegd door aan weerszijden van een pad struiken of bomen te planten. Door reguliere snoeiwerkzaamheden groeien deze struiken of bomen vervolgens uit tot een tunnel. In sommige gevallen ondersteunt latwerk deze vorm. In de Renaissance werd dit landschapselement populair, omdat de elite haar blanke huid tegen de zon wilde beschermen. Naast deze zonwerende functie werden berceaus ook aangelegd voor hun belevingswaarde, als tuinafscheiding en soms voor fruitproductie.

Hovenier Jan van der Groen (?-1671) beschreef in Den Nederlandtsen Hovenier (1669) hoe men een mooie berceau aan kon leggen, die tevens bescherming bood tegen zomerse zonnestralen: ‘Gevende dit alles, behalven een aengenaem gezicht, oock bequame en vermakelijcke Schuil-plaetsen en Wandelingen, daer men van de Somerse Sonne-stralen bevrijt kan zijn’.

Toepassing in winkelstraten
Voor de acht genoemde landschapselementen heb ik onderzocht hoe deze ingepast kunnen worden ten behoeve van het microklimaat in hedendaagse stadsstraten. Een voorbeeld is een aangepaste berceau, waarin ook verlichting is geïntegreerd (figuur 2). De bladverliezende helft van de berceau biedt schaduw in de zomer en laat de zon toe in de winter, terwijl de bladhoudende helft van de berceau voorkomt dat onaangename, koude winterwinden zich kunnen versnellen langs de gevels.

Voorbeeld van een berceau met geïntegreerde verlichting in een winkelstraat

Wilt u meer lezen over dit onderzoek? De volledige (Engelstalige) thesis vindt u hier.

Gerelateerde berichten:

Scroll naar boven