Kastelen en Buitenplaatsen in het Rampjaar 1672

In 2022 wordt het zogeheten ‘Rampjaar’ 1672 herdacht. Het jaar waarin de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden van drie kanten werd aangevallen en ‘het volk redeloos, de regering radeloos en het land reddeloos’ was. De troepen van Lodewijk XIV en de Bisschoppen van Münster en Keulen hebben veel vernield, maar benutten de kastelen en buitenplaatsen ook voor eigen gerief. Het Platform Rampjaar Herdenking brengt herdenkingsinitiatieven samen en genereert publiciteit. sKBL is begonnen met een overzicht van kastelen en buitenplaatsen die in het rampjaar zijn beschadigd, vernietigd, of anderszins een rol hebben gespeeld in deze Hollandse Oorlog. Aanvullingen zijn van harte welkom.

Kasteel Amerongen
Kasteel Amerongen ©Helenes Beeld

KBLProvPlaatsBijzonderheden
NienoordGrLeekDeels verwoest door Münsterse troepen
WeddeGrWesterwoldeIngenomen door de Bisschop van Münster Bernhard van Galen (Bommen Berend)
Huis AlmeloOvAlmeloAangevallen door de troepen van de Bisschop van Münster.
BiljoenGldVelpTijdelijk hoofdkwartier van Lodewijk XIV.
BrakelGldBrakel (Zaltbommel)Is grotendeels door Franse troepen verwoest.
De restanten vormen nu een romantisch onderdeel van het park.
CulemborgGldCulemborgBezet door Franse soldaten en in een jaar tijd volkomen uitgewoond.
DoorwerthGldDoorwerthDe toenmalige eigenaar, Anton van aldenburt, wist door zijn verwantschap met de Deense koning een vrijgeleide te krijgen voor zijn Gelderse bezittingen. Doorwerth werd daardoor ontzien.
FrissesteinGldHerwijnenHet kasteel is zwaar beschadigd, maar weer hersteld. In de 18de eeuw in verval geraakt en gesloopt.
GoudensteinGldHaaftenHet kasteel werd grotendeels vernietigd. Een van de vier hoektorens is bewaard gebleven en nu nog te zien.
KernhemGldEdeHet kasteel werd gebrandschat voor fl 3000,-. De Graaf (Van Wassenaer) rekte de onderhandelingen en kwam er tenslotte met fl 1000,- vanaf.
LoevesteinGldPoederoijenStaatsgevangenis en onderdeel van Hollandse Waterlinie
MalsenGldWellZwaar beschadigd, waarna in latere eeuwen veel restauraties plaatsvinden.
MerckenburgGldHeukelumHet kasteel werd geplunderd, maar de poorttoren bleef bewaard. Hier bouwde men een nieuw huis tegenaan.
MiddachtenGldDe SteegHier woonde veldmaarschalk Godard van Reede. Het kasteel werd grotendeels verwoest.
MillingenGldMillingen aan de RijnWerd rond 1500 al eens slachtoffer van Kleefse troepen, maar weer herbouwd. In 1672 door de Fransen verwoest.
OldenallerGldNijkerkIn 1672 tijdelijk bezet door Franse troepen.
PoederoijenGldPoederoijenPreventief gesloopt om bezetting door de Fransen te voorkomen.
Ter LeedeGldNeder-BetuweNa ‘bezoek’ van Franse troepen tot ruïne verworden en rond 1823 afgebroken.
TolhuisGldLobithDe plek waar Lodewijk XIV de Republiek wilde binnenvallen. Het kasteel werd in brand gestoken.
TumelenburgGldVurenVerwoest door Franse troepen.
UlenpasGldHoog KeppelDit was in 1672 het tijdelijke hoofdkwartier van Lodewijk XIV.
VordenGldVordenHier staat de zogenaamde Lodewijkslinde. Een zomerlinde waaronder Lodewijk XIV even zou hebben gerust.
WaddesteinGldAsperenIs opgeblazen toen de Fransen ‘…eenige tonnetjes kruit met brandende lonten onderin de toren van het kasteel geset hadden...”.
WageningenGldWageningenDit kasteel met militaire functie werd grotendeels door terugtrekkende Fransen verwoest.
ZuilichemGldZaltbommelDoor de goede relaties van eigenaar Constantijn Huygens met het Franse hof werd het kasteel gespaard.
AasteinUtrBreukelenIn 1673 grotendeels verwoest door de Fransen.
AbcoudeUtrAbcoudeMet succes verdedigd tegen de Fransen, hoewel het dorp is platgebrand.
Nieuw AmelisweerdUtrBunnikIn 1672 zwaar beschadigd.
Oud AmelisweerdUtrBunnikGeheel door de Fransen verwoest.
AmerongenUtrAmerongenEigendom van de diplomaat Godard Adriaan van Reede wiens brieven en die van zijn echtgenote Margareta Turnor een belangrijke bron van informatie zijn. Het kasteel is in 1673 in brand gestoken en zwaar beschadigd.
CromwijckUtrMaarssenIn 1672 grotendeels verwoest. Kort daarna wordt een nieuw huis gebouwd.
DuurstedeUtrWijk bij DuurstedeDoor slecht onderhoud was het kasteel in 1672 al in slechte staat en door de Fransen ongemoeid gelaten. Dit in tegenstelling tot de stad. De stenen van het kasteel werden gebruikt voor herstel van de stad.
GuntersteinUtrBreukelenHier zetelde een luitenant van de Franse troepen. Bij vertrek is het kasteel in brand gestoken en geheel verwoest. In 1680 is op die plek een nieuwe buitenplaats gebouwd.
De HaarUtrHaarzuilensZwaar beschadigd in 1672.
HarmelenUtrWoerden/VleutenVerwoest in 1672.
KronenburgUtrLoenenHoewel in 1672 het kasteel was versterkt met 200 soldaten, moesten zij zich door gebrek aan munitie en de overmacht van de vijand toch overgeven. Het kasteel werd door de Fransen bezet en deels ontmanteld.
LoenerslootUtrLoenenDoor de Fransen ingenomen, maar niet vernield.
MontfoortUtrMontfoortIn 1672 door de Fransen opgeblazen. Alleen de toegangspoort is bewaard gebleven.
NijenrodeUtrBreukelenBevelhebber van het Franse leger La Fosse had zijn hoofdkwartier op Nijenrode. Bij vertrek is het kasteel verwoest.
OudaenUtrBreukelenOudaen ontkwam aan verwoesting omdat de eigenaar Van der Burch katholiek was. Een Franse generaal nam hier zelf zijn intrek.
QueekhovenUtrBreukelenDoor brand verwoest.
RijnhuizenUtrNieuwegeinBezet door de Fransen en flink beschadigd.
RuwielUtrBreukelenIn 1673 door de Fransen verwoest.
Te NesseUtrLinschotenWel geplunderd, maar niet verwoest, mogelijk vanwege de trouw van de eigenaren aan de Katholieke kerk.
Te VlietUtrLopikerkapelIn 1672 zwaar beschadigd.
Ter MeerUtrMaarssenDoor de Fransen geplunderd, in brand gestoken en als ruïne achtergelaten.
VegtvlietUtrBreukelenIn 1672 verwoest.
Vecht en DamUtrBreukelenDe hofstede is in 1673 in vlammen opgegaan.
Veldenstein (Jaarsveld)UtrLopikIn 1673 zwaar beschadigd en geplunderd.
VoortwijkUtrBreukelenIn 1672 in vlammen opgegaan.
WoerdenUtrWoerdenBezet en zwaar beschadigd door de Fransen. Hier vond de grote ‘slag bij Kruipin’ plaats.
ZuylenUtrOud-ZuilenDoor goede contacten blijft Slot Zuylen in het rampjaar buiten schot.
ZuylesteinUtrLeersumBewoond door Frederik van Nassau, die onder meer betrokken was bij de moord op de gebroeders De Witt. Zuylestein werd door de Fransen gespaard. Frederik van Nassau sneuvelde in de slag bij Kruipin (Woerden)
De Hoge DreuvikNH‘s-GravelandIn 1672 door de Fransen verwoest, omdat Cornelis Tromp had geweigerd een brandschatting te betalen. Op deze plek wordt later Trompenburgh gebouwd.
MuiderslotNHMuidenHet Muiderslot bekleedde een sleutelpositie bij de bescherming van Amsterdam. Met het doorsteken van de dijken bij Muiden werd de Hollandse Waterlinie in werking gesteld.
NederhorstNHNederhorst Den BergIn 1672 door de Fransen in brand gestoken.
RontomwelgevallenNH‘s-GravelandIn 1672 door de Fransen verwoest.
SypesteynNHLoosdrechtIn 1673 verwoest. Op het huidige Sypesteyn zijn portretten te zien van Johan en Cornelis De Witt.
Ten BoschNHWeespVolledig door de Fransen verwoest.
BokhovenNBBokhovenDoor het Franse leger opgeblazen, waarna een ruïne overbleef.
CranendonkNBMaarheezeIn 1673 grotendeels door de Fransen vernield. Op de plek van de voormalige kasteelboerderij werd het huidige kasteeltje gebouwd.
DongenNBDongenPlatgebrand door de Fransen.
DussenNBDussenGeplunderd door Franse troepen. Het is niet bekend of het gebouw hierbij schade heeft opgelopen.
GenneperhuisNBGennepFranse troepen namen bezit van het kasteel.
HeeswijkNBHeeswijk-DintherOp Heeswijk had Lodewijk XIV tijdelijk zijn intrek genomen. Hier werd het akkoord van Heeswijk gesloten.
StapelenNBBoxtelLodewijk XIV logeerde enige dagen op dit kasteel.
EijsdenLEijsdenHoofdkwartier van Stadhouder Willem III in 1673 tijdens beleg van Maastricht
ValkenburgLValkenburgWillem III liet de burcht opblazen om te voorkomen dat de Fransen zich er konden verschansen
WittemLWittemTijdens de voorbereidingen voor de aanval op Maastricht, overnachtte Willem van Oranje op Wittem.