Door Sterre ter Beek
Oudman Stukadoor en Restauratiewerken is een ambachtelijk stukadoorsbedrijf uit Winschoten (Groningen). Ze zijn al meer dan 25 jaar actief in het ambachtsvak en werken aan bijzondere projecten door heel Nederland én Europa. Ik ga in gesprek met eigenaar Daniël Oudman en zijn collega Hemmo Lich over hun ambacht, dagelijkse werk en visie op de toekomst van ambacht.
Plafonds van de stadsschouwburg in Groningen, de hele grote plafonds van de foyer heeft Oudman gerestaureerd ©Norma van der Horst
Havezate Oldengaerde in Dwingeloo ©Norma van der Horst
Behouden
Op zijn zestiende begon Daniël als stukadoor in Duitsland en nadat hij zes jaar later terugkeerde in Nederland raakte hij geïnteresseerd in het restauratievak.
‘Wat wij belangrijk vinden in ons vak is behoud en hoe je daarmee omgaat. Voor ieder project kiezen we de meest passende methodiek en materialen. Behouden betekent bij ieder project weer net iets anders. Bij een sierstuk wordt iedere vierkante centimeter gerestaureerd, maar sommige projecten vragen om een andere aanpak. Soms is een decoratieve muur of plafond helemaal verdwenen. Dan vindt er eerst onderzoek plaats naar wat er heeft gezeten. Vervolgens wordt het hersteld en teruggebracht op dusdanige wijze dat men niet meer kan zien dat het gerestaureerd is’, vertelt Daniël.
‘Wij werken aan gebouwen die al eeuwen bestaan. De variatie en steeds veranderende regels en locaties in Europa waar we terecht komen, maken ons werk heel bijzonder. De wereld wordt steeds moderner, maar in ons vak lijkt het wel alsof we juist steeds verder terug in de tijd gaan. Dat maakt ons ambacht zo mooi! Iedere klus heeft een andere uitdaging, nergens zien we hetzelfde.’
Hemmo aan het werk in Assen bij een particulier. Met dit project zijn ze ruim 1,5 jaar aan het werk geweest. ©Daniel Oudman
Het restauratievak
‘Ik ken zeker tien mensen die actief zijn in het restauratievak. Een restaurator gaat echter nog een stap verder: hij of zij werkt vooral vanuit ervaring en volgt jaarlijks bijscholingen bij andere restauratoren. De afgelopen jaren heb ik veel geleerd van Duitse en Engelse restauratoren. Ook zijn er de WTA-symposia en het platform van de RCE (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) waar we momenteel veel steun ervaren voor het toepassen van traditionele mortels in plaats van de gangbare kant-en-klare mengsels. Deze ontwikkeling helpt enorm om historische materialen en technieken op een verantwoorde manier te behouden en toe te passen, legt Daniël uit. ‘In Italië zijn we acht dagen geweest voor een opleiding stucmarmer – Scagliola genoemd – een hele oude techniek. Voor zover ik weet, zijn er in Nederland vrijwel geen vakmensen die met deze techniek werken. Zelf werk ik voornamelijk samen met restauratoren die deze methode dagelijks toepassen bij het restaureren van middeleeuwse muurschilderingen.’
Ervaring en samenwerking
We komen regelmatig op projecten waar men denkt dat herstel nauwelijks nog mogelijk is, bijvoorbeeld bij ontbrekende delen van plafonds of gevels. In zulke gevallen beschikken wij over een grote verzameling mallen, of we vervaardigen de ornamenten met de hand op basis van historische voorbeelden. Door de jaren heen bouw je een netwerk op van collega-restauratoren, waardoor het steeds makkelijker wordt om specifieke onderdelen terug te vinden. Die samenwerking en kennisdeling binnen het vak zijn van onschatbare waarde.
Een goed voorbeeld is de restauratie van een compleet pand waarin we een volledig verloren plafond hebben kunnen redden. Dankzij enkele nog aanwezige, originele ornamenten konden we nauwkeurige mallen maken en zo het oorspronkelijke plafond reconstrueren. Het project laat mooi zien hoe ambacht, vakkennis en creatief herstel hand in hand gaan bij het terugbrengen van erfgoed dat ogenschijnlijk verloren was.
Traditie in moderne tijd
‘Alles wat voor 1950 is gemaakt, daar moet je eigenlijk gewoon van afblijven’, zegt Daniël nadat we het kort hebben over de mogelijke toepassingen van AI, 3D scans en andere hypermoderne uitvindingen. Hemmo heeft er zelfs nog geen woorden voor, zegt hij grappend. ‘Vroeger waren al deze toepassingen er natuurlijk ook niet en in principe hebben we deze voor behoud en restauratie niet nodig. Wij werken liever met de meest authentieke en traditionele materialen. Wij maken zelfs al onze (kalk)mortels zelf.’
Vertrouwen opbouwen
Een van de mooiste projecten waar Hemmo aan heeft gewerkt, was in zijn eigen stad Groningen: de reconstructie van een oude gevel. ‘Aan de hand van oude foto’s hebben we de gevel weer volledig kunnen terugbrengen.’ Voor Daniël is de locatie vaak het meest bijzonder. ‘Voor sommige projecten kom je op plekken waar je anders niet zomaar komt en dat maakt me trots op het werk dat we daar mogen doen. Mensen vertrouwen ons om hun bijzondere plek te restaureren.’ Door jaren ervaring, aandacht, respect voor hun vak en het bouwen van een hecht netwerk hebben zij dat vertrouwen opgebouwd. Niet veel mensen worden gevraagd om restauratiewerk uit te voeren in Paleis ’t Loo, de Fraeylemaborg, Landgoed Oldengaerde, Overcingel en andere landgoederen in heel Nederland. Lachend voegt Hemmo eraan toe; ‘Je ziet wel eens busjes rondrijden van klusjesmannen die álles beweren te kunnen doen. Maar wij denken dat je beter iemand met specifieke kennis om advies kunt vragen, zeker als het gaat om historische gebouwen.’
Overdracht van ambacht
‘Ons vak is absoluut een ambacht! Voor ons betekent dit dat je respect hebt voor waar je aan of mee werkt. Dat je herstelt of behoudt met de juiste kennis en materialen. Ons ambacht dragen we over aan de jongere generatie door hen te vertrouwen en ze ‘gewoon te laten doen.’ Finley is in de leer bij Hemmo. Hij begon op zijn zeventiende bij Oudman en werkt inmiddels al vijf jaar als Hemmo’s leerling, nadat hij zijn opleiding Gezel en Aspirant Stukadoor in Assen heeft afgerond. Toen Hemmo zelf Finleys leeftijd had, werkte hij ook al in dit vak. Finley’s opa was namelijk de eerste leermeester van Daniël en Hemmo.
Sindsdien is er veel veranderd en de nieuwe generatie groeit in een andere tijd op. Hemmo vertelt: ‘Vroeger, als wij na het werk nog een potje wilden voetballen, zei onze baas: morgen gaan jullie maar harder werken, want het is niet de bedoeling dat jullie nog energie over hebben na een dag werken!’ De discipline van de huidige jonge generatie is anders volgens Hemmo en Daniël. ‘Vroeger had je geen keus; je werk was je leven.’ Maar ondanks die verschillen zijn Daniël en Hemmo ervan overtuigd dat het goed komt met de overdracht van hun ambacht. ‘We werken heel veel samen en daarom is het extra belangrijk dat wij het gezellig hebben onder elkaar.’
https://www.instagram.com/danieloudman
