Auteur: André Oosterwijk
Kastelen en ridders zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Als ik een kasteel bezoek, speur ik altijd naar de sporen van ridders. In deze themaserie leg ik de verbanden bloot tussen die twee grootheden. Ik bezoek kastelen en vraag hun nieuwe heren hoe het nu precies zit. Deze editie leidt mijn ridderlijke reis naar Leiden. Ik moet eerlijk bekennen dat ik deze bekende universiteitsstad nooit eerder heb bezocht. Maar de burcht in deze ‘museumstad’ trok mijn aandacht op zoek naar nieuwe onthullingen. Is dat eeuwenoude bouwsel wel of geen kasteel en wat is de betekenis van de burcht als het om ridderfeiten gaat?
Verstopt
Al wandelend naar mijn doel op een druilerige najaarsdag bemerk ik dat de burcht een verstopte parel is achter de straatjes en grachten van deze historische sleutelstad. Ter plekke aangekomen tref ik een imposant rond monument boven op een groene heuvel. De forse ringmuur met kantelen en schietgaten maakt indruk, net als de toegangspoort vol wapenschilden waarin ik harnassen ontdek. Dat zit dus al goed. In de burcht leiden trappen in de parkachtige binnenplaats – waarin een enorme beuk domineert – naar de bovenkant van de muur die helemaal te bewandelen is. Tussen de kantelen door heeft de bezoeker een prachtig uitzicht op de stad.





Tufstenen
De burcht was er eerder dan Leiden zelf en voor de geschiedenis ervan laat ik me verrassen door twee medewerkers van Erfgoed Leiden: Chrystel Brandenburgh (50) en Edwin Orsel (56). De archeologe en bouwhistoricus zijn overtuigd van de aanwezigheid en de betekenis van ridders voor het ronde bastion. Ook verwijzen ze naar het vlakbij gelegen Gravensteen. Het voormalige universiteitsgebouw functioneerde na de bouw omstreeks de dertiende eeuw als vluchtplaats voor de graven van Holland. ‘Ridders bevolkten beide plekken. Een (nog) onbekende graaf bouwde en herbouwde in dezelfde eeuw de burcht met zogenaamde tufstenen van Romeins materiaal en bakstenen. Hij staat op een motte of heuvel, die al vanaf de negende of tiende eeuw in lagen van plaggen is opgetrokken tot een hoogte van elf meter. Staande op een kruispunt van wegen en rivieren bood de burcht verdediging van en controle over het gebied.’
Beleg
‘Tijdens het beleg van 1204, waarbij Willem I van Holland zijn macht in het graafschap Holland wilde herstellen, vluchtten hier de ridders uit de toenmalige burcht. Niet ver van Gravensteen kwam zijn zoon Floris IV op de wereld; zij woonden ook in Gravensteen. De burcht was geen woongebouw, maar meer een machtssymbool. Een centrale militaire plaats.’ Na deze bewogen tijden kwam het historische bouwwerk in 1654 in handen van de gemeente Leiden. Daarna bleef het vooral als openbaar uitzichtpunt met park in trek. Verzakkingen in de heuvel en herstel daarvan zorgden in de loop der tijd voor scheuren in de burcht. Ook bleek bij onderzoek dat zijn ronde vorm was aangepast.

Onderzoek
De burcht houdt de gemoederen nog steeds bezig. Met verder onderzoek hopen de deskundigen meer over het ontstaan te weten te komen. Dan komt er ook vast meer boven water over de ridders die daar vertoefden om Leiden te beschermen. Een bijzonder bezoek naar sporen van ridders!
Wandelen
Wandelen in en op de burcht en omgeving zorgt voor prachtige monumentale en groene plaatjes!
Kijk voor een route op https://www.komoot.com/nl-nl/smarttour/1364748742
