
Pia van Wijnbergen-van Hövell tot Westerflier, Het Gnadenthal. Een geschiedenis van het huis en zijn bewoners (Hilversum 2025) ISBN 978 946 455 18 15, prijs: 35,-
Toen Pia van Wijnbergen een gravure vond van het Gnadenthal bij Kleef naar een tekening van Jan de Beyer, inspireerde dit haar om onderzoek te doen naar de geschiedenis van het familiehuis dat zij in haar jeugd had leren kennen. Het Gnadenthal. Een geschiedenis van het huis en zijn bewoners leest als een portret van de opeenvolgende bewoners: de families Blaspiel, Cloots en Van Hövell.
De familie Blaspiel bekleedde belangrijke posities aan het Pruisische hof. De Nederlandse rentenier Cloots kocht het Gnadenthal en zijn revolutionaire zoon Anacharsis leeft nog altijd voort in de kunst. De laatste familie die het Gnadenthal in de negentiende en twintigste eeuw bewoonde, was de familie Van Hövell. Arnold van Hövell trouwde in 1806 met Clara Cloots; hij werd grootgrondbezitter door de aankoop van talloze landerijen en mecenas voor de katholieke gemeenschap. Behalve de familiegeschiedenis komen ook de bouwgeschiedenis van het huis, het interieur, het tuinontwerp, de familiekerk en de schilderijencollectie aan bod.
Pia van Wijnbergen deed archiefonderzoek en bestudeerde de bibliotheek van haar familie. Zij vond kasboeken, huishoudboekjes en oorlogsdagboeken en bracht met al die bronnen de geschiedenis van het Gnadenthal tot leven. Het landhuis, nabij de grens van Nederland en Duitsland, staat er nog altijd als een stille getuige van families die er vanaf 1700 woonden in veranderende tijden, in oorlog en vrede. Aanvankelijk verrichtte Van Wijnbergen onderzoek naar het gebruik van prenten met afbeeldingen van gebouwen, stadsgezichten en tuinen rondom Kleef als toeristische trekpleister. Dit deed zij voor haar masterthesis kunstgeschiedenis. Bij dat onderzoek rijpte een plan dat uiteindelijk leidde tot de publicatie van dit zeer gedegen en goed geïllustreerde boek.
Bovendien is het van waarde omdat het ingaat op een adellijke katholieke Nederlandse familie met bezit in Duitsland, ook al was er een nauwe band met de nabije Achterhoek. Meer onderzoek is verricht naar kastelen en historische buitenplaatsen aan de Nederlandse zijde van de grens. Daarbij komt nog een waardevol element, namelijk haar aandacht voor de katholieke geloofsbeleving van de eigenaren Van Hövell. In Oost-Nederland waren meer katholieke adellijke families op grote landgoederen waar vaak door hun toedoen een katholieke parochiekerk verrees voor omwonende dorpelingen. Voorbeelden zijn Baak en Vierakker (Van der Heijden van Doornenburg), Westervoort en Babberich (Van Pallandt) en Ruurlo (Van Heeckeren van Ruurlo).
Tot slot spreekt het hoofdstuk over de omvangrijke schilderijencollectie, waaronder vele familieportretten, zeer aan. Dat het huis en zijn inboedel niet ongeschonden door de Tweede Wereldoorlog zijn gekomen, mag duidelijk zijn, al spant de Stichting Vrienden van Kastelen zich in om dit ooit luisterrijke huis zijn oude grandeur terug te geven.
