Spreeuwenstein laat middeleeuwse geschiedenis herleven

Door Helene Blaak, november 2017

Net buiten Ouddorp in de gemeente Goeree-Overflakkee, Zuid Holland, ligt een wat onopvallende maar merkwaardige bult. Het zijn de resten van een middeleeuwse burcht, Spreeuwenstein, een zogenaamd ‘mottekasteel`. Jarenlang lag deze plek anoniem in de polder en wisten slechts weinigen het bijzondere verhaal van deze plek. Daar komt nu verandering in. De eigenaren, Bert en Carla Tuk, zijn, in samenwerking met de historische vereniging de Motte en Stichting Mottekasteel Spreeuwenstein, gepassioneerd bezig met het herinrichten van het terrein van wat ooit kasteel Spreeuwenstein was.

De kasteelberg Spreeuwenstein heeft een rijks monumentale status. Het terrein is van zeer hoge archeologische waarde. De oudst bekende vermelding van deze locatie dateert uit 1336. In de 14e eeuw wordt het voor het eerst Spreeuwenstein gedocumenteerd. Het lijkt erop dat de burcht eind 17e eeuw al lang niet meer bestond. Toch is er daarna geen ander gebouw gekomen. In de 18e eeuw zijn de restanten van het kasteel geslecht. De motteberg is er altijd gebleven, omdat het terrein lang onderdeel was van een leengoed. Het terrein is veelvuldig gebruikt om het vee te weiden en diende als vluchtplek voor het vee bij hoog water.

Een mottekasteel is een middeleeuwse burcht van hout die op een kunstmatige heuvel, een motte, was gebouwd en soms later werd vervangen door een stenen gebouw. Mottekastelen werden tussen de 10de en 13de eeuw gebruikt als verdedigingswerk en soms ook als residentie. Overal in Nederland en de rest van Europa hebben mottekastelen gestaan. De meeste zijn echter verdwenen.  Hoe zag zo’n mottekasteel er eigenlijk uit? Dat is goed te zien als u dit filmpje van een reconstructie van de motte van Montferland bekijkt. In Nederland zijn nog een paar echt zichtbare mottekastelen. Zo ligt in Oostvoorne de burcht Voorne en in Limburg bevindt zich nog kasteel Limbricht.

In 2014 hebben Bert en Carla Tuk het terrein van Spreeuwenstein gekocht. De afgelopen jaren is er, in fasen, archeologisch vooronderzoek geweest en daaruit blijkt dat er nog (deels intacte) resten van de voorburcht en motteberg aanwezig zijn. De motteberg lijkt aan de voet 60m breed te zijn en aan de top van de berg 40m. Het vermoeden is dat de gracht om het kasteel meer dan 20 meter breed was en dat er nog resten te vinden zijn van een bruggenhoofd of een poortgebouw. Van de voorburcht zijn ook resten gevonden, alhoewel daarvan de resultaten moeilijk te interpreteren zijn vanwege verstoringen in de grond. Ook archiefonderzoek heeft een deel van de historie verder blootgelegd. Hiermee kan stichting Mottekasteel Spreeuwenstein verder plannen ontwikkelen om delen van het kasteelterrein te reconstrueren. De onderzoeksresultaten zullen mede bepalen op welke manier de geschiedenis in zicht wordt gebracht. De plannen zijn er op gericht om een reconstructie van het mottekasteel te realiseren. Zoals bijvoorbeeld ook gedaan is bij Terra Maris in Oostkapelle. In het ontwerp is de herbouw opgenomen van de voorburcht (geschikt voor eigen bewoning), de wagenschuur (annex ontvangstruimte) en een woonboerderij.  In de toekomst moet Spreeuwenstein een plek worden waar het verleden en recreatie samenkomen. De illustratie laat zien hoe het terrein eruit zou kunnen zien. Stichitng Mottekasteel Spreeuwenstein is aangesloten in het netwerk van sKBL. Dat is onze stichting blij mee omdat ook dit goeddeels verdwenen erfgoed onderdeel uitmaakt van het monumentale Nederlandse bezit dat samenhangt met de kastelen en historische buitenplaatsen.

Meer informatie op de website van Spreeuwenstein. http://www.kasteelbergspreeuwenstein.nl

Voor dit artikel is gebruik gemaakt van de website van Spreeuwenstein, de onderzoeksrapporten van bureau RAAP uit Weesp en de artikelen die Bert Tuk ter beschikking stelde.