Gelderland

Klik hier voor informatie over de HollandCity aanpak

Provincie Gelderland

Rosendael Foto Erwin Zijlstra (4)De provincie Gelderland ziet historische landgoederen en buitenplaatsen als identiteitsbepalende fenomenen (‘parels’) voor Gelderse streken, met name voor de Veluweflanken, de Zuidelijke IJsselvallei en de Graafschap. In het Rivierengebied vormen de vele kastelen een waardevolle en aantrekkelijke collectie erfgoed. Dit erfgoed is ook belangrijk voor de Gelderse vrijetijdseconomie.

In 2012 hebben de provincies Gelderland en Utrecht de baten van het voorkomen van historische landgoederen en buitenplaatsen laten onderzoeken (Instandhouden loont, Witteveen en Bos, juli 2012). Die blijken verrassend hoog als vestigingsplaatsfactor voor wonen en werken en als bijdrage aan natuur en vrijetijdseconomie. Maar eigenaren blijken er echter weinig baat bij te hebben. Daarom steunt Gelderland eigenaren via verschillende programma’s.

In de Omgevingsvisie Gelderland 2014 vallen historische landgoederen kortweg onder het adagium ‘ontwikkelen met kwaliteit’. De provincie maakt met landgoedeigenaren afspraken over de duurzame instandhouding van de landgoederen en de daar voorkomende kwaliteiten. De provincie ondersteunt hen financieel bij het realiseren van landschapsdoelen. Als ruimtelijke ontwikkelingen nodig zijn voor het duurzaam voortbestaan van het landgoed als economische eenheid zoekt de provincie samen met de eigenaren naar de mogelijkheden. Eigenaren die hun landgoed willen ontwikkelen hebben daartoe mogelijkheden, mits het past bij de monumentale kwaliteiten.
www.gelderland.nl/omgevingsvisie – kies digitaal plan en als zoekwoord ‘landgoederen’

In het programma Cultuur & Erfgoed 2013-2016 vormen landgoederen met monumentale status, voornamelijk beschermde historische buitenplaatsen, een hoge prioriteit. Landgoedeigenaren investeren er met behulp van, en in partnerschap met, de provincie in instandhouding en ontwikkeling. Behalve restauratie en functieverandering van gebouwen, en herstel van tuinen en parken, gaat het om netwerkvorming en innovatie zoals voor energiebesparing, monumentaal groen en de inzet van vrijwilligers. Voor de innovatieve kant, zie de website Duurzame landgoederen. Historische landgoederen zonder monumentale status kunnen gebruik maken van de landschapsregeling voor de instandhouding van hun groene erfgoed.

Het in 2015 gevormde College van Gedeputeerde Staten geeft in haar coalitieakkoord 2015-2019 aan, toeristische wandel-, fiets- en ruiterroutes op de Veluwe te willen uitbreiden. Daarnaast wil zij onder andere landgoedeigenaren in staat stellen bij te dragen aan de verdere groei van het aantal natuurgebieden in de provincie. Steun bij onderhoud en restauratie van cultuurhistorisch vastgoed wordt voortgezet.

De provincie Gelderland heeft in mei 2016 haar beleidsnota cultuur en erfgoed 2017-2020, Beleef het mee gepubliceerd.

De provincie Gelderland constateert dat 14% van alle rijks- en gemeentelijke monumenten in matige staat verkeert en 4% in slechte staat. De opgaven aan restauratie en herbestemming bedragen de komende jaren € 170 miljoen. De provincie Gelderland investeert pas in restauratie en herbestemming wanneer een monument voldoende economische, intrinsieke en maatschappelijke betekenis heeft of krijgt. Het monument moet een duurzame bestemming hebben. Om een tijdelijke bestemming mogelijk te maken, die dynamiek geeft aan het herbestemmingsproces, stelt de provincie subsidie beschikbaar. Bij de uitvoering van restauraties of herbestemmingen werkt de provincie vroegtijdig samen met gemeenten in regiegroepen van overheden, architect en aannemer die de eigenaar ondersteunen.

Om het beheer van het erfgoed te verbeteren en achterstanden in onderhoud te voorkomen wil de provincie na de goede ervaringen bij buitenplaatsen in de afgelopen periode (project Duurzame Landgoederen)  de komende jaren  erfgoedeigenaren informeren over aanpassingen in monumenten die tot duurzaamheid ervan leiden. Denk hierbij aan het laten uitvoeren van energiescans voorafgaand aan de restauratie. De energiebesparende maatregelen uit de scan worden dan bij voorkeur tijdens de restauratiewerkzaamheden uitgevoerd. De maatregelen leveren een aanzienlijke besparing op in de energiekosten (tussen de 20 en 50% van de energiekosten). Met lagere exploitatiekosten komen vervolgens weer meer (herbestemmings-)functies binnen bereik. Bij landgoedeigenaren heeft het inmiddels geleid tot een actief netwerk van eigenaren die kennis en goede voorbeelden over energiebesparende maatregelen en duurzaam onderhoud van groen erfgoed uitwisselen. Verder ondersteunt de provincie het duurzaam onderhoud van groen erfgoed. Een voorbeeld hiervan is de Landgoedcoöperatie. Een aantal landgoedeigenaren in het Gelders Arcadië, de landgoederenzone van de Veluwezoom, hebben samen met zorginstellingen en een onderwijsinstelling de Landgoedcoöperatie opgericht. Met behulp van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt wordt onder leiding van een ‘tuinbaas’ het groen erfgoed onderhouden. Zo krijgen kwetsbare mensen een veilige plek om zinvol werk te doen, leren zij een vak en gaan de onderhoudskosten van groen omlaag.

Historische buitenplaatsen behoren net als beschermde dorpsgezichten, archeologische monumenten en vestingwerken tot de collectie Gelderland. De provincie wil met eigenaren, organisaties en andere overheden werken aan het behoud van de kwaliteit ervan.

Tot slot vindt de provincie het vertellen en beleven van de Gelderse verhalen van belang voor een bloeiend cultuur- en erfgoedklimaat. Daarom wil de provincie de geschiedenis van Gelderland verankeren in de identiteit van de Gelderse regio’s, de maatschappelijke rol van musea versterken, evenals de presentatie van collecties beeldende kunst die verbonden zijn met de provincie versterken.  Ook maakt de provincie cultuureducatie mogelijk.

Vindplaats op website: http://www.gelderland.nl/bestanden/Documenten/Gelderland/01Cultuur-sport-en-vrijetijd/160712_Beleidsprogramma_2017_2020_Beleef_het_mee.pdf

Gelders Erfgoed

Gelders Erfgoed is het Gelderse kenniscentrum voor cultureel erfgoed dat instellingen verbindt en hen helpt om hun activiteiten en collecties – materiële en immateriële – op innovatieve, ondernemende en duurzame wijze te ontwikkelen en presenteren. Het centrum biedt erfgoedorganisaties advies, procesbegeleiding van transitie-, samenwerkings- of veranderingstrajecten, cursussen en workshops en uiteenlopende (publieks)projecten en activiteiten. www.gelderserfgoed.nl

 

Gelders Genootschap

Gelders Genootschap adviseert als onafhankelijk organisatie over ruimtelijke kwaliteit en cultuurhistorie in brede zin. Vanuit een integrale visie adviseert zij over bestemmingsplannen, beeldkwaliteitsplannen, grootschalige infrastructuur, landschappelijke en stedenbouwkundige ontwikkelingen, over de identiteit van plekken, herstructurering van woonwijken, provinciale streekplannen en mogelijke ontwikkelingen in een gebied op lange termijn. Zo helpt de organisatie gemeenten bij visieontwikkeling op landgoederen en buitenplaatsen op hun grondgebieden. Zie de website van Gelders Genootschap

Rhederoord. Foto Henk Hoogeveen (3)

Geldersch Landschap en Kasteelen

Stichting Geldersch Landschap en Kasteelen zet zich in voor het behoud van het natuurlijke en culturele erfgoed. Dat gebeurt door een goed beheer, een zorgvuldige exploitatie en verwerving van natuurterreinen, bossen, landgoederen, cultuurhistorische objecten en monumentale panden zoals kastelen, kerken en boerderijen. Met openstelling van het bezit, educatie en voorlichting, wordt het belang van natuur, landschap en erfgoed uitgedragen.
Stichting Geldersch Landschap en Kasteelen heeft de zorg over ongeveer 150 natuurgebieden en 33 kastelen en landgoederen in Gelderland. De stichting heeft als vertrekpunt dat cultuur en natuur bij elkaar horen en hanteert twee uitgangspunten voor het beheer: 1) beheer en herstel van het landschap en de biodiversiteit die daarbij hoort; 2) zoveel mogelijk de landhuizen met hun omgeving herenigen. Daarbij bezit de stichting een museumcollectie van 18.000 objecten. Meer informatie op de website van GLK.

Gelders Arcadië: samenwerkende Gelderse gemeenten

In de Veluwezoom zijn de afgelopen eeuwen zeker honderd buitenplaatsen en landgoederen ontstaan. Daardoor wordt dit gebied ook Gelders Arcadië genoemd; tevens de titel van een boek over dit gebied uit 2011.
De vijf gemeenten in deze regio, te weten Arnhem, Wageningen, Renkum, Rozendaal en Rheden, werken sinds 2011 samen om dit erfgoed op verschillende manieren een sterkere positie te geven. In de periode 2011-2014 zijn verhalen verzameld, is een gebiedsvisie ontwikkeld en een belevingsprogramma uitgevoerd (Echo van de tijd). Een gezamenlijke website is gelanceerd met informatie staat over de projecten en de landgoederenzone: www.geldersarcadie.nl

In de jaren 2015-2016 worden deze drie activiteiten voortgezet. Samenwerkingspartners zijn Gelders Erfgoed en het Gelders Genootschap.


Contactpersonen

Gedeputeerde voor Ruimte, Water, Cultuur en Erfgoed: Josan Meyers (PvdA). j.meijers@gelderland.nl
Provinciehuis: contactpersoon Paul Thissen. 026-3599223. p.thissen@gelderland.nl