Kwaliteitsimpuls Zocherparken Zuid-Holland

Door Onno Helleman

De Paauw, met het parklandcshap van JD Zocher jr.
De Paauw, met het parklandschap van JD Zocher jr. ©Korneel Aschman

Telgen uit het geslacht van tuinarchitecten Zocher zijn onlosmakelijk verbonden met het ontwerp en de aanleg van tuinen en parken in landschapsstijl in Nederland. Gedurende de late 18de en het grootste deel van  de 19de eeuw waren Johan David senior, Johan David junior, Carl George en Louis Paul Zocher veel gevraagde ontwerpers. Zij werden door gemeentebesturen ingeschakeld om stedelijke bolwerken om te vormen tot stadsparken en begraafplaatsen in te richten, maar ook van eigenaren van landgoederen en buitenplaatsen ontvingen zij opdrachten om de tuin- en parkaanleg van hun bezit in landschapsstijl te ontwerpen of om te vormen.

In de landgoederenzone langs de kust in Zuid-Holland waren de Zochers bijzonder actief. Alleen al in het gebied tussen Den Haag en Leiden bevinden zich zo’n twintig buitenplaatsparken waar één of meerdere Zochers werkzaam zijn geweest. Dit tuinarchitectengeslacht heeft daarmee een stevig stempel gedrukt op de ruimtelijke kwaliteit van de van oorsprong aaneengesloten zone van landgoederen en buitenplaatsen langs de kust in Zuid-Holland.

Kasteel Duivenvoorde in de vijver van JD Zocher jr.
Kasteel Duivenvoorde in de vijver van JD Zocher jr. …………. ©Korneel Aschman

Hoewel de hoofdstructuren van de buitenplaatsparken – zoals vijvers, lanen en padenstructuren vaak goed behouden zijn gebleven, zijn er ook onderdelen van de tuinontwerpen die in de loop der tijd zijn vervaagd of verdwenen. Zichtlijnen groeien dicht, bomen raken in verval, bloeiende heesters en kleurige bloemperken worden vanwege de kosten niet meer aangeplant, om maar enkele zaken te noemen. Hierdoor neemt de kwaliteit af en komt het park steeds verder van het oorspronkelijke ontwerp af te staan.

Het project Kwaliteitsimpuls Zocherparken is erop gericht om kwaliteiten van de Zocherontwerpen in beeld te brengen, handvatten te bieden voor herstel en nog bestaande elementen op peil te houden. Korneel Aschman, Ronald van Immerseel en Peter Verhoeff (de laatste twee van de Stichting In Arcadië) onderzoeken de twintig Zuid-Hollandse parken om het ontwerpidioom van de Zochers te achterhalen en te benoemen. Dit met het doel om een handboek samen te stellen voor degenen die zich bezighouden met de instandhouding en het daadwerkelijk beheer van de parken. Het handboek zal ook ingaan op het in veel gevallen veranderende gebruik van de buitenplaatsparken. Dit om een goede balans te kunnen vinden tussen behoud en versterking van cultuurhistorische waarden in relatie tot de maatregelen die nodig zijn om een intensiever gebruik te accommoderen.

Brug over de vijver op Berbice, Voorschoten
Brug over de vijver op Berbice, Voorschoten. ©Carla Scheffer

Behalve dat eigenaren en beheerders worden geholpen met een handboek, voorlichting en trainingen, heeft het project ook duidelijk een publieksgerichte component.  Het project wil ook laten zien aan  omwonenden van de buitenplaatsen en bezoekers van de regio welke kenmerken en kwaliteiten de Zocherontwerpen hebben opgeleverd. Op die manier ontstaat bewustwording  voor de cultuurhistorische waarden, wordt draagvlak gecreëerd voor de instandhouding van de  Zocherontwerpen en waardering voor degenen die actief bezig zijn met de instandhouding ervan.

Het project wordt voor de deelnemende gemeenten Den Haag, Leidschendam-Voorburg, Voorschoten en Wassenaar gecoördineerd door Erfgoedhuis Zuid-Holland en financieel mogelijk gemaakt door de eerder genoemde gemeenten, provincie Zuid-Holland (in het kader van de zogenaamde erfgoedlijn Landgoederenzone Zuid-Holland), het Prins Bernhard Cultuurfonds Zuid-Holland en het Stimuleringsfonds voor Creatieve Industrie.


 

Onno-HellemanOnno Helleman is afdelingshoofd erfgoed & ruimte bij Erfgoedhuis Zuid-Holland. Hij studeerde kunstgeschiedenis aan de Rijksuniversiteit Utrecht en deed nadien de post HBO opleiding Restauratie en Bouwhistorie aan de Hogeschool Utrecht.