De toekomst van Botanische Tuinen

De expertise over planten introducties

door Renske Ek

Dit jaar, 2015, is voor de botanische tuinen in Nederland een speciaal jaar. De oudste botanische tuin van Nederland, de Hortus botanicus Leiden, viert dit jaar namelijk het 425 jarig jubileum.

banner_Hortu1

Ter ere van dit jubileum is er een erg leuk boekje uitgegeven ‘425 jaar Hortus botanicus Leiden’. In dit boekje wordt een overzicht gegeven van de veranderende thema’s voor de botanie door de eeuwen heen:

  • De 16de eeuw was de eeuw van de verwondering en het begin van de botanie, met ook de stichting van de eerste botanische tuinen in de wereld.
  • De 17de eeuw bracht talrijke exotische gewassen uit verre streken. De wereld werd vooral beschouwd als bron van rijkdom. Veel nieuwe botanische tuinen werden gesticht om deze schatten te kunnen tonen.
  • In de 18de eeuw ontstond er, als gevolg van toenemende kennis van planten en hun beschrijvingen, een behoefte aan ordening van al dat nieuws.
  • In de 19de eeuw legde men zich vooral toe op planten die geschikt waren voor tuinen en voor kassen; tuinplanten gingen een steeds belangrijker commerciële rol spelen.
  • De 20de eeuw legde specifiek de nadruk op de plant als individu. Hierbij werd voor het eerst gewerkt vanuit het besef dat voor een juist beeld van een soort – en voor onderzoek naar de eigenschappen ervan – meer individuen nodig zijn.
  • Nu in onze tijd gaat het vooral over samenwerking en natuurbescherming. Door nieuwe communicatievormen zijn allerlei netwerken mogelijk en deelt men digitaal veel kennis over planten.  Er komt ook steeds meer informatie beschikbaar over de mate waarin planten, dieren en hun leefgebieden worden bedreigd.

De botanische tuinen moesten zich door de eeuwen heen steeds aanpassen aan de veranderende tijdgeest, inzichten, modes en politieke voorkeuren. De tuinen hebben zich aangepast, zich soms helemaal opnieuw uitgevonden, maar nemen daar steeds de eigen geschiedenis in mee. Een geschiedenis waarvan de verschillende eeuwlagen vaak nog goed te herkennen zijn.

Veel van de geschiedenis van de verwondering, de exotische gewassen, de nieuwste ordeningen, de rol van soorten binnen een ecosysteem, individuele variatie en natuurbescherming komen expliciet aan de orde binnen de permanente opstellingen binnen de tuinen, of als onderwerp van tijdelijke tentoonstellingen.

Toch mis ik persoonlijk de vastlegging van een speciaal deel van de kennis binnen botanische tuinen, de expertise van de 19de eeuw.

Middachten, De Steeg
Middachten, De Steeg ©RDessing

Oproep

Daarom mijn vraag aan u: Wordt het geen tijd voor het samenvoegen van alle kennis over introducties van de in de Nederlandse buitenplaatsen en tuinen gebruikte plantensoorten en cultivars? Tezamen met een overzicht waar deze oude soorten en cultivars eventueel in Nederland – of elders – nog aanwezig zijn? Hiermee kan in deze 21ste eeuw een digitaal netwerk worden toegevoegd, dat bij een volgende reconstructie of renovatie van een cultuurhistorisch belangrijke tuin een bron is van informatie over de soorten die werden gebruikt door de eeuwen heen. Hierbij denk ik dan specifiek aan het samenbrengen van de formele wetenschappelijke kennis over plantenintroducties, met de kennis van mensen werkzaam in het veld van het cultuurgroene erfgoed, zoals de Vereniging van Erfgoedhoveniers, de leden van het Gilde van Tuinbazen, beheerders/archivarissen van buitenplaatsen, leden van het Tuinhistorisch Genootschap Cascade, Vakgroep Groen Erfgoed en sKBL.

Wie wil daar samen met mij verder over nadenken? Mail uw reactie naar info@skbl.nl