Aryan Klein, project-directeur van Landgoed Slot Schaesberg aan het woord

Landgoed Slot Schaesberg wordt weer tot leven gewekt. Dit gebeurt door verbinding te leggen tussen historie, wetenschap, ambachten en educatie. Het plan is ambitieus, maar men gaat er gestaag met kleine stappen vooruit.

Aryan Klein 2Het geslacht Van Schaesberg bouwde aan het eind van de 16de en begin 17de eeuw een kasteel in renaissance stijl, in 1650 gevolgd door de bouw van een imposante voorhoeve. De laatste bewoner bleef ongehuwd en stierf kinderloos in 1733, waarna het kasteel vrijwel onbewoond bleef. Het diende nog even als gevangenis van de ‘bokkenrijders’. Hoewel het landgoed tot 1944 in de familie Von Schaesberg bleef, werd het niet langer door hen bewoond. De hoeve bleef nog wel tot de jaren ’60 van de vorige eeuw in bedrijf.

Wie geïnteresseerd is in de geschiedenis van Slot Schaesberg kan informatie vinden op de website of het boek lezen dat in 2013 door de Heemkundevereniging Landgraaf is uitgegeven en in ons bezoekerscentrum te koop is.

 

De kasteelhoeve nog in bedrijf tot ca. 1960
De kasteelhoeve nog in bedrijf tot ca. 1960

Van de tijd tussen 1750 en 1880 is vrijwel niets bekend. In 1881 heeft architect A.J.M. Mulder, in opdracht van het Rijk, 23 zeer gedetailleerde bouwtekeningen van kasteel en hoeve gemaakt, gevolgd door een aantal fraaie foto’s. Hiermee hebben we iets in handen om herbouw van de hoeve en het kasteel mogelijk te maken.

Kasteel anno 1975
Kasteel anno 1975

Vanaf 1900 raakt het kasteel steeds meer in verval. In de Tweede Wereldoorlog wordt Slot Schaesberg geconfisqueerd door het Rijk en vervolgens verkocht aan de gemeente Schaesberg. Er was geen aandacht voor behoud en herstel van het erfgoed. De gemeente Heerlen gaf uiteindelijk zelfs opdracht voor de sloop van de hoeve in 1968. Het terrein wordt daarna ontoegankelijk en een deel van de kasteeltoren stort in.

Regionale Heemkundeclubs zijn in actie gekomen, wat in de 80-er jaren van de vorige eeuw leidt tot consolidatie van de resten van het kasteel. Er is toen nogal grof onderzoek verricht waardoor veel verloren is gegaan. Door het opnieuw graven van de slotgracht zijn de oude grachtcontouren verdwenen.

In 2012 is de Stichting Landgoed Slot Schaesberg opgericht. Het belangrijkste doel is de herbouw van kasteel en hoeve op wetenschappelijk verantwoorde en ambachtelijke manier. De missie om de omgeving te betrekken slaagt goed, gezien de inzet van veel vrijwilligers, die op hun beurt weer ambassadeurs worden. De plek moet weer toegankelijk worden, er moet iets te beleven zijn.

Het bezoekerscentrum is ook de thuisbasis voor de vijwilligers

We zetten kleine stappen. Eerst is het terrein toegankelijk gemaakt door op te ruimen en de toegang te bestraten, daarna volgde de bouw van een bezoekerscentrum. Dit centrum is een omgebouwde luxe bouwkeet, die we hebben kunnen opkopen. De inrichting is helemaal ontworpen door studenten en ook grotendeels door hen gebouwd.

Het verhaal wordt nu zichtbaar via presentaties in het bezoekerscentrum en rondleidingen. In 2016 hebben we 3000 à 3500 bezoekers ontvangen, dat kan alleen nog maar meer worden. We streven ernaar om laagdrempelig en heel toegankelijk te zijn in alles wat er is. Het proces van de herbouw is onderwerp van beleving. We laten de bezoeker meedoen, zodat oude werkmethodes worden beleefd en gevoeld.

Voorziening voor de bijenkasten
Voorziening voor de bijenkasten

Er is altijd iets te doen. Zodra de mogelijkheid er is pakken we gereedschap en gaan aan het werk, ook al is het maar een eerste aanzet, zoals de steiger waar straks een bootje ligt dat je naar de kinderboerderij brengt die op een van de eilanden wordt gemaakt. Of een voorziening voor de bijenkasten. Op dit moment zijn twee vrijwilligers de heringerichte moestuin aan het beplanten.

Al het werk wordt gedaan door vrijwilligers, stagiaires en soms mensen die herintreden op de arbeidsmarkt. We vervullen zo een maatschappelijke rol en besparen op de kosten. Deze werkwijze is voor ons hard nodig om uiteindelijk op eigen benen te kunnen staan. We krijgen nu nog een jaar subsidie van de gemeente en de provincie Limburg. Voor alle deelprojecten boren we fondsen aan en zoeken we partners. BOEI is voor ons een belangrijke partner geworden. Door hun inzet krijgen we o.a. een bijdrage van de BankGiroLoterij. Maar ook lokale fondsen zoals Stichting Abel (Algemeen Belang Landgraaf) steunen ons zodat we kunnen kunnen beginnen met herbouw van de poort van de hoeve. Stichting Landgoed Slot Schaesberg heeft zich aangesloten bij sKBL omdat het platform ons mogelijkheden biedt om met vergelijkbare instellingen kennis uit te wisselen. Wij hopen de komende jaren deze basis mede met hulp van sKBL verder uit te bouwen.

Nauwgezet onderzoek
Nauwgezet onderzoek

Naast het verhogen van de attractiewaarde van het terrein willen we een scholingspoot opzetten. Een vakopleiding voor historische bouw en restauratie. We leiden jongeren op die de oude ambachtstechnieken gaan leren zoals timmeren, smeden, leidekken, metselen en schilderen. Uiteindelijk streven we ernaar ons te ontwikkelen tot een regionale ambachtelijke erfgoedcampus. We zijn nu begonnen aan de opzet van een smederij.

Alle activiteiten bij elkaar maakt Slot Schaesberg voor iedereen aantrekkelijk. Omwonenden, studenten, recreanten, vaklui en wetenschappers kunnen iets van hun gading vinden. Er valt altijd iets te onderzoeken, er valt heel veel te leren, je kunt ontspannen recreëren en vooral meedoen. Daar draait het hier om!

Zie ook de website van Landgoed Slot Schaesberg

De historische moestuin
De historische moestuin
Smederij op Schaesberg
Ambachtelijke smederij