Aan het woord is Philip Rogaar van Natuurmonumenten

Philip Rogaar is manager vastgoed bij Vereniging Natuurmonumenten.  Ooit begonnen als kandidaat-notaris, later omgeschoold tot rentmeester, houdt hij zich nu fulltime bezig met de aansturing van de afdeling vastgoed. Bij Natuurmonumenten omvat dat heel veel monumentaal vastgoed.

Behalve beschermer van natuurgebieden is Natuurmonumenten eigenaar van meer dan 3200 bouwwerken, waarvan een kleine 600 monumentale bouwwerken. Boerderijen, militair erfgoed, woonhuizen, molens en ook 7 kastelen, 2 kasteelruïnes, 18 buitenplaatsen en landgoederen en meerdere kleinere gebouwen op landgoederen zoals duiventillen en theekoepels. Het boekje Verborgen Schatten, een uitgave uit 2013 biedt een mooi overzicht. Philip vertelt enthousiast over de ambities voor cultureel erfgoed.

Kasteel Hackfort ©Ferry Siemensma

“We hebben dit jaar een nieuwe erfgoedvisie gepresenteerd: Erfgoed in het hart, die een logisch vervolg is op de visie uit 2001. Toen vroegen behoud en restauratie vooral aandacht. Nu in 2017 richten we ons op de bestemming van de gebouwen. We willen erfgoed zichtbaar en beleefbaar maken, deuren openen en er trots op zijn. We zijn blij dat de Verenigingsraad zich volledig achter deze visie heeft geschaard.

Enci Groeve, Maastricht ©Tony de Haan

Om de beleving van onze gebieden te ondersteunen is soms nieuwbouw nodig. Het gaat er ons om dat een bepaald gebied voor bezoekers aantrekkelijk wordt. Een uitkijktoren bijvoorbeeld of de trap bij de Enci-groeve bij Maastricht.
We hebben gemerkt dat rood en groen elkaar zeker niet hoeven te bijten. Wel dient er vaak even over nagedacht te worden, om zo de cultuurhistorische belangen én de ecologische belangen te kunnen dienen. Zo is bij het herstel van het voegwerk van de slotgracht op landgoed Eerde rekening gehouden met een broedende gele kwikstaart. Om deze niet te verstoren is niet met de klok mee, maar tegen de klok in gewerkt. Later bleek overigens dat deze vogel graag zat te zingen op de rand van de mortelemmer.

Behouden, bekostigen en beleven

Watermolen Hackfort ©Geurt Besselink

De nieuwe visie is gebaseerd op drie pijlers: behouden, bekostigen en beleven. Per monument wordt gekeken naar de mogelijkheden. Landgoed Hackfort in Vorden is een goed voorbeeld van deze aanpak. In het kasteel worden 4 vakantie-appartementen ingericht, en daarnaast kan de grote zaal worden gehuurd voor bijzondere gelegenheden of vergaderingen en in het koetshuis is een brasserie gevestigd, die onder meer producten uit de moestuin serveert. Belangstellenden kunnen door de moestuin wandelen en de watermolen bezoeken. En in de moestuin wordt weer gewerkt door mensen met een zorgbehoefte, die wonen op een voormalige boerderij op het landgoed. Op Hackfort zien we zo een mooie economische eenheid met moderne functies. Het landgoed heeft logische economische dragers, is beleefbaar voor verschillende doelgroepen en er is zorg voor behoud van het kleinschalige, historische landschap.

Deze aanpak vraagt een ondernemende houding en het zien van actuele kansen en mogelijkheden die passen bij een locatie. Jachtslot Mookerheide zit nu midden in een dergelijk ontwikkeltraject. De Nutstuinen met de historische kassen zijn inmiddels hersteld; hier wordt gewerkt door vrijwilligers en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Ook willen we hier een natuurbegraafplaats mogelijk maken.

Jachtslot Mookerheide ©Laurence Delderfield

Boeiend maken

De beleving van erfgoed wordt pas boeiend door de verhalen. Het bezoeken van een mergelgrot is leuk, maar als je weet dat daar in de Tweede Wereldoorlog de Nachtwacht werd bewaard, opgerold in een cilinder, die regelmatig door vrijwilligers werd gedraaid om doorzakken te voorkomen, krijgt die grot een extra dimensie. Erfgoed is kwetsbaar en we zijn tot het inzicht gekomen dat mensen niet vanzelf actief voor de bescherming ervan opkomen. Door het te laten zien en de verhalen te vertellen, gaan mensen het belang er van zien of er zelfs van houden, en dan ontstaat ook de wil om het te behouden en beschermen. Zo werken wij aan draagvlak voor behoud van erfgoed.

Kassen Mookerheide ©Fons Mandigers

Natuurmonumenten is conservatiever dan de overheid. Wij zijn ooit opgericht door verontruste burgers die plannen om van het Naardermeer een vuilstort te maken wilden voorkomen. Voor het behoud van natuur en erfgoed is dit conservatisme goed. We worden steeds slimmer in het inspelen op de actualiteit én de beïnvloeding ervan. Wij zijn als vereniging niet alleen beheerder, maar ook een beweging van burgers die opkomen voor het belang van natuur en erfgoed in Nederland.  Het is hierbij belangrijk dat we samenwerken met andere organisaties en met de bezoeker c.q. belever. Samen ontwikkelen leidt tot de beste resultaten.

Het was een logische keuze om ons aan te sluiten bij sKBL, die ook de beleefbaarheid van het erfgoed stimuleert. De studiebijeenkomsten, de kennisdeling, vind ik een belangrijke meerwaarde en de Ithakaprijs is een mooi en sympathiek initiatief. sKBL denkt niet vanuit eigen bezit, maar overziet het type erfgoed. Ik ben benieuwd hoe zij zich verder ontwikkelt.

Spirit of place

Zelf word ik het meest geraakt door eeuwenoude landschappen waar geen ruwe ingrepen hebben plaatsgevonden. Een bezielde plek, die een bepaalde nederigheid oproept. Waar de spirit of the place voelbaar is zoals in de Eerder Achterbroek in Salland. Ik vind het een voorrecht om mijn bijdrage te kunnen leveren aan het koesteren en laten beleven van ons mooie en bijzondere culturele erfgoed.”

Eerder Achterbroek ©Michiel Purmer

Bekijk hier de monumenten van Natuurmonumenten

Lees hier de erfgoedvisie Erfgoed in het hart